Alm. Buchfink (m), Fr. Pinson (m), İng. Chaffinch. Familyası: İspinozgiller (Fringillidae), Yaşadığı yerler: Palearktik bölgelerin ağaçlık yerlerinde. Kafeste de beslenir. Özellikleri: Serçe iriliğinde ötücü bir kuş. Tepe ve ensesi mâvi-gri, kuyruk çıkıntısı ise yosun yeşilidir. Ömrü: 24 yıl kadar. Çeşitleri: Kayın ispinozu, dağ ispinozu, mâvi ispinoz. Ötücü kuşlar takımının İspinozgiller familyasından konikgagalı bir kuş. Boyu 16 cm olup, 20 gram kadar ağırlıktadır. Bahçe ve orman kenarlarında bulunur. Erkekler dişilerden daha parlak renklidir. Yuvasını park ve bahçelerdeki ağaçların çatallı dalları üzerine kurar. Dişi tarafından yapılan yuva çanak şeklinde olup, dış kısmı…
Read MoreİSPANYA
DEVLETİN ADI İspanya Krallığı BAŞŞEHRİ Madrid NÜFÛSU 39.100.000 YÜZÖLÇÜMÜ 504.782 km2 RESMÎ DİLİ İspanyolca DÎNİ Hıristiyanlık PARA BİRİMİ Pesota İber Yarımadasının beşte dördünü ihtivâ eden bir Avrupa devleti. Doğu ve kuzeydoğusunda Akdeniz, kuzey, kuzeybatı ve güneybatısında Atlas Okyanusu, kuzeydoğusunda Fransa ve Andoro Cumhûriyeti, batısında Portekiz bulunmaktadır. Akdeniz’deki Balear, Atlas Okyanusundaki Kanarya Adalarıİspanya’ya âittir. Târihi M.Ö. 1100 yıllarında Fenikeliler, İspanya topraklarında ilk yerleşme merkezleri kurmaya başladılar. Onları Keltler ve Yunanlılar tâkip etti. Daha sonra Kartacalıların egemenliğine girdi. M.Ö. 202 yılında Romalılar Kartacalıları İberik Yarımadasından attılar. Roma İmparatorluğu bu târihten îtibâren İspanya’da…
Read MoreİSMET İNÖNÜ
Türkiye Cumhûriyetinin ikinci Cumhurbaşkanı. 1884 İzmir doğumlu olup, 1973’te Ankara’da öldü. Babası Bitlisli Kürümoğulları âilesinden Râşid Bey, annesi Cevriye Hanımdır. İlk ve orta öğretimini Sivas’ta yaptıktan sonra İstanbul Topçu Lisesine gitti. 1903’te Topçu Harbiyesini bitirerek, Erkân-ı Harbiye Mektebine kaydoldu. 1906’da Erkân-ı Harbiye Yüzbaşısı rütbesiyle Edirne’ye tâyin edildi. Burada siyâsî bâzı faaliyetlerinden dolayı Topçu Fırka ve Ordu Kumandanı tarafından ihtar verildi. 1907’de Edirne’deki İkinci Ordu karargâhında vazife yaparken, gizli olarak kurulan ve pâdişah aleyhine faaliyetlerde bulunan İttihat ve Terakki Cemiyetine girdi. 24 Temmuz 1908’de İkinci Meşrûtiyetin îlânından sonra Edirne’deki Süvârî Tümeninde…
Read MoreİSMAYIL HAKKI BALTACIOĞLU
Eğitimci, yazar ve hattat. Babası Mucurlu Baltacıoğlu İbrâhim Edhem Efendi; annesi, Düzceli Hamdûne Hanımdır. 28 Şubat 1886’da İstanbul’da doğdu. İlköğrenimden sonra Ortaöğrenimini Fevziye Rüşdiyesinde yaptı. Vefa İdâdisini bitirdi. Dârülfünûn-ı Osmâninin tabiiye şûbesine girdi. Kadri Efendiden hüsn-i hat (güzel yazı) dersleri aldı. Darülfünûn’da talebeyken Divân-ı Hümâyûn kâtipliğine memur olarak girdi. Bir müddet hat hocalığı yaptı. 1908’deDârülfünûn’u bitirdikten sonra Dârülmuallimîn-i İbtidâiyye (İlköğretmen Okulu)ye hat hocası tâyin edildi. Bir müddet burada vazife yaptıktan sonra pedagoji ve el sanatları konularında incelemelerde bulunmak üzere Avrupa’ya gönderildi. Fransa, İngiltere, Belçika, İsviçre ve Almanya’daki okullarda araştırmalar yaptıktan…
Read MoreİSMÂİLİYYE
Şiânın kollarından. Câfer-i Sâdık’ın oğlu İsmâil’i imam olarak kabul eden fırka. Bu fırka; “Kur’ân-ı kerîm’in zâhirî, yâni anlaşılan mânâsı olduğu gibi, bâtınî yâni gizli, iç mânâsı da vardır. Bâtınî mânâsı lâzımdır, zâhirî mânâsı lâzım değildir.” diyerek Mecûsîlikteki ve çeşitli bâtıl dinlerdeki inanışları İslâm dînindenmiş gibi göstermeye çalıştıkları için Bâtıniyye; yedinci imam olarak Câfer-i Sâdık’ın oğlu İsmâil’i kabul ettiklerinden İsmâilî ve şerîat sâhibi peygamber yedi tânedir dedikleri için Seb’iyye; haramları mübah saydıklarından dolayı Hurûmiyye; kırmızı giyindikleri için Muhammira; hakîkatların sâdece imamdan öğrenileceğine inandıkları için Tâlimiyye; kurucularından Hamdan Karmat’ın ismine nisbetle Karâmita;…
Read MoreİSMÂİL SÂİB SENCER
Arabî dili ve edebiyâtı âlimi, kütüphâneci. 1871 senesinde İstanbul’da Kocamustafapaşa’da doğdu. Rüştiye ve idâdi tahsilinden sonra tıbbiyeye girdi. Kendisinin ve âilesinin geçimini temin etmek zorunda kaldığından tıbbiyeyi yarıda bıraktı ve Mekteb-i Hukuka başladı. Bâyezîd Umûmî Kütüphânesi ikinci hâfız-ı kütüplüğü dolayısıyle hukuk tahsilini de bırakmak zorunda kaldı. Bir yandan kütüphâne memurluğu yaparken diğer taraftan önceden başladığı câmi derslerine devam etti. Bâyezîd dersiâmlığı pâyesini kazandı. Medreselerin kapatılmasına kadar müderrislik (profesörlük) yaptı. 1920 senesinde Bâyezîd Umûmî Kütüphânesi müdürü oldu. Ölünceye kadar (1940) bu vazifede kaldı ve hayatının son elli yılını burada geçirdi. Bu…
Read MoreİSMÂİL SAFÂ
Servet-i Fünûn edebiyâtı şâirlerinden, 1867’de Mekke’de doğdu. Merve ile Safâ arasındaki Mes’a Mahallesinde doğduğu için kendisine Safâ adı verilmiştir. Babası Mehmed Behçet Efendi, Hicaz Mektupçuluğu vazifesindeyken vefat etmiştir. Târih düşürmekte usta olan Mehmed Behçet Efendinin Türkçe ve Farsça şiirleri de vardır. İsmâil Safâ’ya şiir zevki babasından geçmiştir. Babasının vefâtından sonra âilesi İstanbul’a yerleşmiş ve İsmâil Safâ’yı da Darüşşafaka Lisesine yatılı kaydettirmişlerdir. Burada Nâmık Kemâl’in fikirleri ile yoğrulan İsmâil Safâ, Recâizâde Ekrem ve Muallim Nâcî arasındaki münâkaşalarla alâkadâr oldu. Gazelleri Tercümân-ı Hakikat’te basıldı. Muallim Nâcî, İsmâil Safâ ile dost olmuş ve…
Read MoreİSMÂİLPAŞA (Nişancı)
On yedinci yüzyıl Osmanlı sadrâzamlarından. Ayaşlıdır. Enderûn’da tahsil görüp yetişmiştir. Kiler kethüdâlığı ve Hasodada çuhadarlık vazîfelerinde bulunduktan sonra, Rumeli Beylerbeyliği pâyesi ve günde iki yüz akçe ile emekli oldu. 1678 Martında Abdi Paşanın İstanbul Kaymakamlığına tâyini üzerine, onun yerine Nişancılığa getirildi. Daha sonra Sadâret Kaymakamı tâyin olundu ve çok geçmeden vezîriâzamlığa getirildi. Bu sırada isyân eden ocaklıya karşı, sancak-ı şerîf çıkartarak, isyânı zamânında bastırdı (Ocak 1688). Böylece İstanbul’daki zorbalara ve Rumeli’deki eşkıyâya büyük bir darbe indirdi. Ancak 1689’da Avusturya Seferine çıkmaması ve yerine zorbalıktan paşalığa çıkmış Yeğen Osman Paşayı göndermesi…
Read MoreİSMÂİL PAŞA (Kavalalızâde)
Mısır hidivi. 31 Aralık 1830’da Kâhire’de doğdu. Kavalalı İbrâhim Paşanın oğludur. Fransız Harp Akademisinde okudu. Ağabeyi Ahmed Rifat Paşanın ölmesi üzerine Mısır Veliahtı îlan edildi (1858). Sudan’da çıkan ayaklanmaları bastırarak huzur ve asâyişi temin etti. 1863’te amcası Sait Paşanın ölümü üzerine Mısır vâlisi oldu. Abdülazîz Hanın bir fermanıyla 1867’de Hidiv ünvanını aldı. Ayrıca hidivliğin hânedânın en yaşlı üyesine değil de babadan oğula geçme prensibini pâdişâha kabul ettirdi. Böylece kardeşi vezir Mustafa Fâzıl Paşanın yerine büyük oğlu Tevfik Paşa veliaht oldu. Girit Seferine katıldı. İsmâil Paşa, Mısır’da bağımsız bir devlet kurma…
Read MoreİSMÂİL HİKMET ERTAYLAN
Edebiyât târihçisi. 1889 senesinde İstanbul’da doğdu. Orta öğrenimini Galatasaray Lisesinde, yüksek öğrenimini ise Mülkiye Mektebinde tamamladı. İlk vazifeye Düyûn-ı Umûmiye kaleminde başladı. Galatasaray Lisesi ve Robert Koleji edebiyât öğretmenliği, Hâriciye Nezâreti Matbuat Müdürlüğü Tetkik ve Teşhis Kalemi Mümeyyizliği görevinde bulundu. Bir Süre Âzerbaycan Bakü Üniversitesinde Edebiyât Târihi Öğretim Üyeliği, Yüksek Pedegoji Enstitüsü ile Tiyatro Mektebinde Türk Edebiyâtı, Batı Edebiyatı ve Sanat Târihi Hocalıklarında bulundu (1923-27). Yurda döndüğü zaman Ankara Kız Lisesi, Gâzi Terbiye Enstitüsü Türk Edebiyâtı ve Sanat Târihi Hocalığı, Kıbrıs Türk Lisesi Müdürlüğü, Maarif Vekâleti Müfettişliği, Ankara Mûsikî Muallim…
Read MoreİSMÂİL HÂMÎ DANİŞMEND
Değerli ilim adamı. Anadolu Danişmendli Beyliğini kuran Melik Danişmend neslindendir. 1892 yılında Merzifon’da doğdu. Cebeli Garbî mutasarrıflarından Emir Mehmed Kâmil Bey ile Melek Hanım’ın oğludur. İlk ve orta tahsilini özel olarak yapan İsmâil Hâmi, Şam İdâdîsinin son sınıfına imtihanla girerek bu okulu bitirdi. İstanbul’a gelip Mülkiye (Siyâsî Bilgiler Yüksek Okulu) Mektebine kaydoldu ve 1912 yılında burayı bitirdi. Okulu bitirince Fransa’ya gittiyse de burada fazla kalmayıp yurda döndü ve Hâriciye Nezâretine kâtip olarak girdi. Mîzac ve yetişme tarzı olarak memuriyeti benimsemediğinden öğretmenliği tercih etti. Aynı senenin Aralık ayında Mâliye Yüksek Mektebinde…
Read MoreİSMÂİL HAKKI UZUNÇARŞILI
Osmanlı Devletine âit araştırmalarıyla tanınan bilim adamı. İstanbul’da 1888 yılında doğdu. Tahsilini, Dârülfünûn’un Edebiyât şûbesini bitirerek tamamladı. İlk vazîfesi Kütahya İdâdîsinde 1912 yılında Târih, Coğrafya öğretmenliğidir. Burada kaldığı sekiz sene içinde şehrin târihini de inceledi. Kütahya Yunanlılar tarafından işgâl edilince, Eskişehir, Ankara ve oradan da Kastamonu’ya yerleşti. Kastamonu Lisesi öğretmenliğinden sonra 1922’de Balıkesir Lise Müdürlüğüne getirildi. 1924 Balıkesir Millî Eğitim Müdürü, 1925’te Millî Eğitim Bakanlığı Genel Müdürü ve 1927’de Balıkesir milletvekili oldu. Târihî araştırmalarına milletvekiliyken de devâm eden İsmâil Hakkı 1931 yılında Türk Târih Kurumu üyeliğine seçildi. Üniversite reformundan sonra,…
Read MoreİSMÂİL HAKKI İZMİRLİ
Son devirde yetişmiş felsefeci ve dinler târihi araştırmacısı. 1868 (H.1285) yılında İzmir’de doğdu. 1946 (H.1365) senesinde Ankara’da öldü. İlk tahsiline, doğduğu yerde başlayıp, İzmir Rüşdiyesini bitirdi. Sonra İstanbul’a giderek, Yüksek Muallim Mektebine girdi. 1894 yılında Edebiyât Fakültesinden mezun olup, İttihatçıların gözüne girerek medreselere hoca tâyin edildi. Mülkiye ve muallim mekteplerinde görev yaptı. Dârülfünûn (İstanbul Üniversitesi Edebiyât Fakültesi) da dinler târihi ile felsefe dersleri okuttu. 1915 senesinde ordinaryüs profesör olarak emekliye ayrıldı. Masonluğa da girmiş olan İsmâil Hakkı, felsefe ve dinler târihi dallarında çalışıp bu konularda eserler kaleme aldı. Ayrıca dînî…
Read MoreİSMÂİL HAKKI BURSEVÎ
Anadolu’da yetişen büyük velîlerden, müfessir ve metinler şerhi üstâdı. İsmi, İsmâil Hakkı olup 1650 (H. 1062) târihinde Aydos kasabasında doğdu. Babası, sâlih bir zât olan Mustafa Efendidir. 1725(H. 1137) târihinde Bursa’da vefât etti. İsmâil Hakkı Efendi, küçük yaşta, babası tarafından Celvetiyye yolu büyüklerinden Seyyid Osmân Fadlî Efendiye götürüldü. Onun; duâ ve iltifâtına kavuştu. On yaşındaOsman Fadlî Efendinin Edirne’de bulunan yetişmiş talebesi Abdülbâki Efendinin terbiyesi altına girip, yedi sene kendisinden din ve fen bilgilerini okudu. Okuduğu eserleri kendi yazısıyla yazardı. Abdülbâki Efendinin emri ile İstanbul’a geldi ve Osmân Fadlî Efendinin mânevî…
Read MoreİSMÂİL FENNÎ ERTUĞRUL
Felsefeci, yazar ve besteci. 1856 senesinde Bulgaristan-Tırnova’da doğdu. 1946 senesinde İstanbul’da vefât etti. Tırnova Rüşdiyesini bitirdikten sonra medrese tahsiline devâm etti. Arabî öğrendi. Öte yandan mâliye ve muhâsebe dersleri aldı. 1877-78 Türk-Rus savaşında âilesiyle berâber İstanbul’a geldi ve Mâliye Nezâretinde (Bakanlığında) memur olarak işe başladı. 1883’te Dîvân-ı Muhasebat (Sayıştay) kalemine getirildi. Bu arada Fransızca ve İngilizce öğrendi. Mabeyn-i Hümâyun bütçesi komisyon üyeliğinde bulundu. Şirket-i Hayriyyenin hesaplarını inceledi. 1898’de Dâhiliye Nezâreti muhâsebecisi oldu. 1909’da kendi isteğiyle emekliye ayrıldı. İsmâil Fennî’nin ihtisas konusu felsefe olmakla berâber, edebiyât ve mûsikîyle de uğraştı. Bestesi…
Read MoreİSMÂİL BELİĞ
Târihçi, divan şâiri ve tezkirecisi. 1668 yılında Bursa’da doğdu. Asıl adı İsmâil olup Beliğ mahlasını kullandı. Babası Şâhin Emirzâde adı ile tanınan Seyyid İbrâhim’dir. Tahsil hayatına Bursa’da başladı. Bursa’daki âlimlerden ders alarak yetişti. Mükemmel Arabî ve Fârisî öğrendi. Kısa bir süre Tokat’ta Mahkeme nâibliği yaptı. Sonra Bursa’ya döndü. Dedesinden babasına kalan imâmlık görevine Mantıcı Mescidinde devâm etti. Emir Sultan İmâretinde zâhire kâtibi olarak çalıştı. Son olarak Haremeyn Evkafı Mahkemesi Kâtipliğinde bulundu. Hayatı hakkında çok az bilgi mevcuttur. Kaynaklar, Beliğ’in tahsil ve ilmine uygun bir mevki elde edemediğini yazarlar. 1729 (H.1142)…
Read MoreİSM-İ A’ZAM
Allahü teâlânın isimlerinden en büyük ve bütün isimlerini içine alan ismi. İsm-i A’zam’ın hangi isim olduğu kesin bilinmemektedir. Bu hususta âlimler değişik şeyler söylemişlerdir. Bir kısmı “İsm-i A’zam, Allah lafzıdır.” demişlerdir. Mûsâ aleyhisselâm zamânında Bel’âm-ı Bâûrâ, İsm-i A’zam’ı biliyordu. Her duâsı kabul olurdu. İlmi ve ibâdeti o dereceydi ki, sözlerini yazıp istifâde etmek için, iki bin kişi hokka-kalem ile yanında bulunurdu. Bu Bel’âm, Allahü teâlânın râzı olmadığı bir iş yaptığı, az bir harama yöneldiği için îmânsız gitti ve Kur’ân-ı kerîmde soluyan köpeğe benzetildi.
Read MoreİSLÂM ÜLKELERİ
Nüfûsunun tamâmı veya büyük çoğunluğu Müslüman olan ülkeler. Allahü teâlâ, hazret-i Muhammed’e 610 yılında Mekke’de ilâhî vahiyle İslam dinini göndermeye başladı. Sevgili Peygamberimiz Mekke halkını Allahü teâlânın birliğine ve kendisinin de onun elçisi olduğuna inanmaya çağırdı. Çeşitli sıkıntılar ve zulümler içerisinde bu çağrı 13 yıl devam etti. Mekkeli müşrikler yayılan İslâm dîninin kendileri için tehlikeli olduğunu sezerek, Müslümanlara karşı baskı, işkence ve katliama başladılar. Bu sebeple ilk Müslümanlardan bir bölümü Habeşistan (bugünkü Etiyopya)a göç ettiler. Bu arada Peygamber efendimiz 620’de hac için Mekke’ye gelen Medinelilerle görüştü. Onlara İslâm dînini anlattı.…
Read MoreİSLÂM KONFERANSI TEŞKİLÂTI
Alm. Organisation der Islamischen Konferenz, Fr. Organisation de Conférence Islamique, İng. Organization of the Islamic Conference (OIC). İslâm ülkeleri arasında ekonomik, kültürel ve siyâsî dayanışma ve işbirliğini sağlamak ve geliştirmek maksadıyla kurulmuş olan teşkilât. Arapça; “Munazzamatül-Mu’temiril-İslâmî” diye ifâde edilmektedir. Müslümân devletler arasında dayanışma ve işbirliğini geliştirmek gâyesiyle İslâm konferansları düzenlenmesi düşüncesi bâzı İslâm devletleri tarafından zaman zaman ortaya atıldı. Suudi Arabistan Kralı 1966 yılında “İslâm Birliği” sloganıyla, Fas Kralı ise 1969 yılında “İslâm Dayanışması” adı altında bu düşüncenin önderliğini yaptılar. Bazı Arap devletleri ise Zirve Konferansları akdini tercih ettiklerini açıkladılar.…
Read MoreİSLÂM KALKINMA BANKASI
Alm. Islamische Entwicklungsbank, Fr. Banque dévéloppement islamiqua, İng. Islamic Development Bank. Üye ülkelerde ekonomik ve sosyal kalkınmanın İslâm hukûku çerçevesinde desteklenmesi için kurulmuş olan banka. İslâm Konferansı Teşkilâtının 1973 senesinde aldığı bir kararla kurulan banka, çalışmalarına Ekim 1975’te başladı. Merkezi Suudi Arabistan’ın Cidde şehrindedir. İslam Kalkınma Bankasına İslâm Konferansı Teşkilâtına bağlı olan ülkeler üye olabilir. İslâm Kalkınma Bankası ekonomik ve sosyal altyapı projelerine yaptığı yatırımlarla, kamu ve özel sektöre açtığı kredilerle ekonomik ve mâlî gelişmeyi ve üye ülkelerin dış ticâretini desteklemeyi gâye edinmiştir. Bankanın üye olmayan ülkelerdeki Müslüman cemaatlere yardım…
Read MoreİSLÂM EKONOMİK VE TİCÂRÎ İŞBİRLİĞİ DÂİMÎ KOMİTESİ (İSEDAK)
İslâm ülkeleri arasında ekonomik ve ticârî yönden işbirliği sağlamak gâyesiyle kurulmuş olan dâimi komite. İslâm Konferansı Teşkilâtının bünyesinde faaliyet gösteren İSEDAK, 25-28 Ocak 1981 târihlerinde Suudi Arabistan’ın Taif şehrinde toplanan 3. İslâm Zirvesi sırasında kuruldu. Ancak o zaman İSEDAK başkanı seçilemediği için 1984 senesine kadar faaliyete geçemedi. 1984 yılı başında Fas’ın Kazablanka şehrinde yapılan 4. İslâm Zirvesine katılan Türkiye Cumhurbaşkanı Kenan Evren, İSEDAK başkanlığına seçildi. Komitenin ilk toplantısı 14-16 Kasım 1984 târihlerinde İstanbul’da yapıldı. Bu toplantıya sâdece Ticâret Bakanları katıldığı halde 1986’dan itibâren kendi ülkelerinde ekonomiden sorumlu bütün bakanlar dâvet…
Read MoreİSKORPİT (Scorpaena scrofa)
Alm. Grosser Drachenkopf (m), Fr. Rascasse rouge (m), İng. Scorpion fish. Familyası: İskorpitgiller (Scorpaenidae). Yaşadığı yerler: Atlantik Okyanusu, Akdeniz ve Marmara denizlerinde. Özellikleri: 25-30 cm boyunda. Yüzgeçlerinde bulunan dikenleri zehirlidir. Çeşitleri: İskorpit, lipsoz, zebra balığı, dere iskorpiti meşhurdur. İskorpitgiller âilesinden, sıcak ve ılık denizlerde, kayalık ve yosunlu diplerde yaşayan iri başlı çirkin görünüşlü bir balık. Bulunduğu yere göre esmer veya kırmızı renkte olabilir. Boyu 25-30 cm kadardır. Yüzgeç dikenleri deri altında zehir bezlerine bağlı olduğundan dokunduğu yerlerde iltihaplı yaralar açar. Bu durumlarda yarayı kanatıp bol suyla yıkadıktan sonra terebentin sürüp…
Read MoreİSKONTO
Alm. Diskont, Fr. Escompte, İng. Discount. Bir bedelin ödenmesi sırasında yapılan indirim. Bankacılıkta iskonto, vâdesi gelmemiş bir senedin vâdesine kadar olan kısmın fâizi düşüldükten sonra kalanının ödenmesi şeklinde uygulanan bir kredi türüdür. Bu işlemdeki kesintiye iskonto, krediye ise iskonto kredisi denir. Ticârette ise, satış iskontosu yaygındır. Satış iskontosu, peşin alındığı veya belli şartlara uyulduğu takdirde mal bedelinden yapılan bir indirimdir. İşletmeler bu yoldan satış hızını arttırmış olurlar. Bu bakımdan, peşin iskontosu, miktar iskontosu, mevsim iskontosu, grup iskontosu, müşteri iskontosu, vb. çeşitli iskonto şekilleri görülür. Bir malı taksitle satın alan bir…
Read More