Gün: 13 Ağustos 2023

Alm. Die Seidenstrasse, Fr. La route (f) à soie, İng. The silk-road. Çin’i, Asya üzerinden Anadolu ve Avrupa’ya bağlayan târihî kervan yolu. En çok taşınan ticâret eşyâsı ipek olduğu için, bu yola İpek Yolu adı verilmiştir. İpek Yolu mîlâttan önce kullanılmaya başlandı. İpek Yolu esas itibâriyle Antakya’dan başlayarak İran ve Afganistan’ın kuzeyinden geçerek Pamir Ovasına kadar varırdı. Burada Taş Kule denilen yerde batıdan gelen ticârî mallar, doğunun mallarıyla değiştirilirdi. İpek Yolunun bir kolu Baktriyo yolundan Hindistan’a gider, başka bir kol da Batı Türkistan’ın güneyinden geçerdi. Doğu Türkistan’a Taklamakan Çölünün güneyinden…

Read More

Alm. Seide, Fr. Soie, İng. Silk. İpekböceği tırtılının salgıladığı bir madde. Bu madde havayla temas edince katılaşmaktadır. Buna ipek teli denir. İpekböceği yumurtaları kış boyunca 10°C sıcaklıkta, kuru ve havadar bir yerde muhâfaza edilir. İlkbahar gelince, sıcaklığı kademeli olarak 23°C’ye çıkarılan bir odaya yerleştirilirler. İpekböceği larvası 10 gün içinde yumurtadan çıkar. Bundan sonraki 25-35 günlük larva döneminde 4 defâ deri değiştirir. Her deri değiştirirken 24 saatlik uykuya yatar. Dut yaprakları ile beslenen ipekböcekleri, deri değiştirmelerini tamamladıktan sonra artık bir şey yemezler ve koza örerler. Koza üç günde örülür. Bu günlerde…

Read More

Alm. Strick (m), Seil (n); Faden (m), Fr. Corde (f), cordeau (m); fil (m), İng. Rope, cord; thread. Keten, kenevir, pamuk, yün, kıl ve ipekten tabiî, birleşiklerden sun’î olarak hazırlanan türlü vasıflarda yapılan dikiş ve dokuma sanâyiinde kullanılan tel hâlinde madde. Eğirme, bükme, örme, çekme ve îmâl etme sûretiyle ip yapılır. Günlük hayatta, dokuma-tekstil sanâyiinde, tıp, biyoloji, denizcilik ve çeşitli dallarda ip-iplik deyimi kullanılır. İnsanlığın başlangıcından beri ip bilinmektedir. İlk insan, ilk peygamber olan hazret-i Âdem devrinde iplik yapılıp, kullanılırdı. Kumaş, ev eşyası, ihtiyâç malzemeleri dokunup, zamanla sanâyi hâlini aldı.…

Read More

Alm. Selbstmord, Freitod (m), Fr. Suicide (m), İng. Suicide. Kendini öldürme. İnsanın kendisinin hayâtına kasdetmesi işi, akla gelebilecek her türlü yolla olabilmektedir. Bunlar, kendisini asmaktan, son hızla giden bir arabayla uçurumdan atlamaya kadar çok çeşitlidir. Psikiyatride tek ölüm sebebi olarak sayılabilecek intihar, sanâyileşmiş ülkelerde en sık rastlanan on ölüm sebebi arasına girmiştir. Hattâ genç erkeklerde en sık ölüm sebebidir. İntihar olayları ile yaş arasında doğru orantılı bir ilişki gözlenmektedir. Yaş ilerledikçe intihara daha sık rastlanır. İntihar olayı erkeklerde daha çok vukû bulmaktadır. İntiharın zamanla da ilişkisi vardır. Gece yarısından sonra…

Read More

Milletlerararası polis örgütü. Adı örgütün telgraf adresini meydana getiren kısaltmanın günlük dilde kullanıma dönüşmesinden ortaya çıkmıştır. Örgüt 1923’te Viyana’da kuruldu. İkinci Dünyâ Savaşından sonra 1946’da yeniden örgütlendi. Örgüte yaklaşık 100 ülke üyedir. Milletlerarası suçlara karşı üye ülkelerin polislerinin ortak çalışmasını kolaylaştırmak gâyesiyle kurulmuştur. Tüzüğünde, ırksal, dînî ve askerî eylemlerde bulunmak ve devletlerin iç işlerine karışmak yasaklanmıştır. Örgütün genel kurulu her sene değişik bir ülkenin başkentinde toplanır. Bu toplantıda örgütün genel siyâsetini belirleyen kararlar alınır, çalışma programı yapılır ve örgüt yöneticileri seçilir. İnterpol’ün her ülkedeki büroları, o ülkenin emniyet görevleri ile…

Read More

Alm. Integralrechnung (f), Fr. Calcul (m)integral, İng. Integral calculus. Verilen bir f(x) fonksiyonunu türev kabul eden F(x) fonksiyonunun bulunması. F(x) fonksiyonuna f(x) fonksiyonunun integrali veya ilkeli denir. İntegral, toplam kelimesinin (sum) baş harfi olan: ∫  işâreti ile gösterilir. ∫ 12ba’ type = “#_x0000_t75” coordsize = “21600,21600”> f(x) dx = F(b) – F(a) Burada C bir sâbiti göstermekte ve integralin bir sâbit farkı ile bulunabileceğine işâret etmektedir. f(x) = xn şeklindeki fonksiyonun integrali F(x)=xn+1/(n+1) olarak bulunur. Bir eksen takımında gösterilen f(x) fonksiyonunun altında kalan a £ x £ b aralığındaki alan, integral hesap yardımıyla…

Read More

Alm. Infektionskrankheiten (f.pl.), Fr. Maladies (f.pl.), infectieuses, İng. Section dealing with infectious diseases. İç hastalıklarının enfeksiyon hastalıklar ile ilgilenen bölümü. Bulaşıcı hastalıklar, târihin eski dönemlerinden beri insanlık için bir problem olmuştur. Salgınlar, târihin akışını değiştirmiş, savaşların kaybedilmesine, ülkelerin yıkılmasına sebep olmuşlardır. On dokuzuncu asrın sonlarında tıpta ortaya çıkan ilerlemeler 20. asırda da devâm etmiş ve günümüze kadar süregelmiştir. Tıp konuları son derece genişlemiş, bilgilerin artması tıbbın kendi içinde bölümlere ayrılmasını gerektirmiştir. Bu bölümler içerisinde konusu en geniş olan bölüm dâhiliye (iç hastalıkları) bölümüdür. Bilgilerin artması, yeni ilâçların bulunması iç hastalıkları…

Read More

Alm. Bauindustrie; Fr. Industrie (f) du bâtiment, İng. Construction Industry. Yapım sektörü. Bu sanâyi dalı gerek devlet eliyle yürütülerek ve gerekse özel sektör yoluyla, her ülkenin ekonomisine önemli katkıda bulunur. Kamu sektörü, devletin her seviyedeki çeşitli inşâat projelerini gerçekleştirir. Ayrıca özel sektöre verilen devlet inşaatlarının yürütülmesinde çeşitli görevler alır. Özel sektör, inşâat sanâyiinde devlet inşaatlarını üstlenerek veya bir binâdaki küçük tamiratlardan, büyük inşâatlara kadar çeşitli türde inşâatlarla, doğacak özel ihtiyaçlara cevap verir. İnşâat sanâyii; yollar, köprüler, hava meydanları, barajlar, kuvvet santralleri, su yolları, demir yolları, su arıtma sistemleri, fabrikalar, câmiler,…

Read More

Alm. Insulin (n), Fr. ınsuline (f), İng. Insulin. Pankreastaki B(beta) hücrelerinden salgılanan ve kandaki şeker miktarını ayarlamada en büyük rolü oynayan hormon. Kan glikozunun (kan şekerinin) normal seviyesi 90-100 mg/100 ml sınırları arasında olmalıdır. İnsülin kan şekerini bu sınırlar içinde muhâfaza eder. İnsülin kanda glikoz miktarını azaltır, glikozun kullanımını arttırır. Dokularda glukojen depolarını fazlalaştırır. (Bunun dışında yağ ve protein kullanımına da etkili olur.) Vücudun toplam protein miktarını arttırır, büyüme hormonu ile ilişkili olarak büyümeye de müsbet tesir eder. İnsülin yokluğunda, yâhut aşırı azalmasında proteinlerin aşırı yıkımında ve idrarda protein artıkları(üre)…

Read More

Alm. Menschenrechte, Fr. les droites humaine, İng. Human rights. İnsanların, renk, ırk, dil farkı gözetmeden siyâsî (politik), iktisâdî (ekonomik), içtimâî (sosyal) haklarını korumak, garanti altına almak ve bu hakların kullanılmasını temin etmek. İnsan, medenî yaşamak için yaratılmıştır. Medeniyet ise, tâmîr-i bilâd ve terfih-i ibâd’dır. Yâni beldeleri bayındır hâle getirmek, memleketleri kalkındırmak, fennî her çeşit gelişmeyi insanların, milletlerin hürriyetleri, râhat ve huzûr içinde yaşamaları için kullanmak demektir. İlk insan ve ilk peygamber Âdem aleyhisselâmdan îtibâren insanlar, medenî olarak yaşamış ve şahsî haklarını kullanmışlardır. Peygamberlerin bildirdiklerine îmân edip bu yolda gittikleri müddetçe,…

Read More

Alm. Die Inkas (m.pl.), Fr. Les ıncas (m.pl, İng. Incas. Güney Amerika kıtasında eski bir kavim. Bugünkü Peru, Ekvator, Brezilya, Bolivya ve Şili devletleri topraklarında yaşayıp, Amerika kıtası medeniyetini kurdular. İnka soyundan gelenlerin kurdukları devlet 16. yüzyılda İspanyol sömürgecileri tarafından yıkıldı. On üçüncü yüzyılda Cuzco Vâdisine yerleşen küçük bir kabîlenin İnka adlı şefi tarafından kurulan birlik, zamanla kuvvetlendi. Marko Kapak devrinde askerî harekâtlarda bulunup, komşu kabîlelere hâkim oldular. İnkaların güçlenip genişlemesi, İspanyol sömürge kuvvetlerinin 1532’de kıtaya gelmesine kadar devâm etti. İspanyollar, Francisco Pizarro başkanlığında Tumbezi’den İnkaların başkenti Cuzco’ya hareket ettiler.…

Read More

DEVLETİN ADI Büyük Britanya ve Kuzey, İrlanda Birleşik Krallığı BAŞŞEHRİ   Londra NÜFÛSU      57.411.000 YÜZÖLÇÜMÜ  244.110 km2 RESMÎ DİLİ  İngilizce DÎNİ   Hıristiyanlık PARABİRİM  Sterlin Avrupa’nın kuzeybatı kıyısında yer alan Britanya Adalar Topluluğu üzerinde, dört ülkeden müteşekkil bir devlet. Bu adalar topluluğu Büyük Britanya ve İrlanda Adalarıyla birlikte, 5000 küçük adadan meydana gelmiştir. Batısında İrlanda Denizi, doğusunda Kuzey Denizi, kuzeyi, güneybatısı ve kuzeybatısı Atlas Okyanusu ile çevrilidir. Bu Birleşik Krallığa Büyük Britanya, Kuzey İrlanda, İskoçya Krallığı ve Gall Prensliği dâhildir. Târihi İngiltere târihi, 5. yüzyılda Britanya Adasına Anglosaksonların ayak basmasıyla başlar. Anglosaksonlar…

Read More

Alm. British Commonwealth of Natinns, Fr. Communauté Britanique de nations, İng. British Commonwealth of Nations. Birleşik Krallık ile bâzı eski sömürgelerini içine alan bağımsız devletler topluluğuna 1931-1946 yılları arasında verilen ad. Geçmişte Büyük Britanya’ya bağlı bâzı bağımsız devletlerden meydana gelen topluluk üyesi ülkeler bağımsızlıklarını kazandıktan sonra İngiltere’yle dostluk ve işbirliğini sürdürmeyi, Büyük Britanya hükümdârını birliğin sembolik lideri olarak tanımayı kabul etmişlerdir. Sömürgelere özerklik tanımaya dayalı İngiliz politikası 19. yüzyılda bâzı bağımsız devletlerin doğmasına sebeb oldu. Parlamenter idâre tarzına alışmış çok sayıda Avrupalının yaşadığı bu devletlerin hükümranlık sahası oldukça genişti. 1920’lerden…

Read More

Alm. Kuh (f), Fr. Vache (f), İng. Cow. Familyası: Boynuzlugiller (Bovidae). Yaşadığı yerler: Evcil olarak dünyânın her tarafında yetiştirilir. Özellikleri: Mideleri dört gözlüdür. Geviş getirir. Et ve sütü için beslenir. Ömrü: 20-25 yıldır. Çeşitleri: Friz (Holstein), Jersey, Simental, Montafon, Plevne ırkı, Silifke ırkı en çok bilinen süt inekleridir. Ergin dişi sığırlara verilen ad. Boğanın dişisi olarak da bilinir. Karnının altında iki arka bacağı arasında iri memeleri vardır. Otla beslenir. Midesi dört gözlüdür. Geviş getirir. Boynuzları dâimî olduğundan kırılınca yenisi çıkmaz. Bütün sığırlar gibi üst kesici dişleri bulunmadığından otu alt çene…

Read More

Osmanlı donanması ile Papalık, Malta, Venedik ve İspanya müttefik donanmalarının İnebahtı (Leponta) denilen yerdeki muhârebesi. Papa Beşinci Piyer, Osmanlıların Kıbrıs’ı kuşatması sırasında hummalı bir faaliyet içine girmiş ve bu devlete karşı yeni bir Haçlı ittifakı sağlamaya çalışmıştı. Papanın bu teklifini Fransa, Almanya ve Polonya’nın reddetmesine karşılık; İspanya, Venedik ve Malta kabul etti. Böylece Papanın bu faaliyetleri netîcesinde İspanya Kralı İkinci Filip, Papa ve Malta şövalyeleri ile Venedik arasında bir ittifak vücuda geldi. Daha sonra bu ittifaka Toskana, Ceneviz, Savua, Malta ve Ferrara gibi küçük prenslikler de katıldı. Müttefik ordusunun başkumandanlığını…

Read More

Bir çeşit elektrik motoru. Alternatif akım ile çalışır. Buna asenkron motor da denir. Asenkron adı, devir sayısının döner alanla senkron (eş zamanlı) olmamasından gelir. Yapı: Stator ve rotordan meydana gelmiştir. Stator: İndüksiyon motorunun duran kısmına denir. İnce saç plâkalarının bir arada paketlenmesi ile yapılır. Bu saçların iç kısımlarında oyuklar vardır. Stator sargıları bu oyuklara yerleştirilir. Bu yerleştirme işini bobinajcılar (Bkz. Bobinaj) yapar. Bu saç paket sonradan bir gövdeye yerleştirilir. Rotor: İndüksiyon motorunun dönen kısmına rotor denir. Rotor sincap kafesli ve bilezikli olmak üzere iki şekilde yapılır. Bu da ince sac…

Read More

Alm. Indium (n), Fr. Indium (m), İng. Indium. Kimyâsal sembolü In olan metalik bir element. İndiyumun tabiatta bilinen bir minerali yoktur. Çok az rastlanan bu element genellikle çinko minerallerinde bulunmaktadır. 1803 yılında Winkler tarafından ortaya çıkarılmıştır. Özellikleri: İndiyum kalay yumuşaklığındadır. Saf hâlde gümüş gibi parlak olup, özgül ağırlığı da 7,31 g/cm3tür. Atom numarası 49, atom ağırlığı da 114,82’dir. Periyodik cetvelin III-A grubu elementlerinden olup, kimyâsal özellikleri bakımından alüminyuma benzer. Bileşiklerinde genellikle 1+ veya 3+ değerliklidir. 2+ değerlikli bileşikleri de vardır. 3+ değerlikli tuzları suda çözünen renksiz bileşiklerdir (In2(SO4)3 veInF3 gibi).…

Read More

Alm.Verstauchung (f), Fr. foullure (f), İng. sprain. Zorlanma, darbeye mâruz kalma, bir şeyin altında kalma gibi durumlar sonucunda ortaya çıkan ve genellikle eklemleri ilgilendiren eklem bağlarının gerilmesi, hafif zedelenme durumu. İncinmede el ve ayak eklemleri en müsâit yerlerdir. Âni burkulma, çekilme, kıvrılma, basınca mâruz kalma gibi durumlar buralarda kolaylıkla incinmeye yol açabilir. İncinen mafsalda ağrı şiş ve kızarıklık görülebilir. İncinen bir mafsal karşısında ilk yapılacak en faydalı iş, o mafsala rahat edeceği şeklin verilmesi ve bir müddet bu şekilde istirahat edilmesidir. Bu pozisyonda ekleme 10-15 dakika buz tatbiki çok faydalı…

Read More

Alm. Neues, Testament, Fr. Evangile, İng. Evangelium, Bible. Allahü teâlânın peygamberleri vâsıtasıyla insanlara gönderdiği dört büyük kitaptan biri. Hazret-i Îsâ’ya indirilmiş olup, Hıristiyanlık dîninin kutsal kitâbıdır. “İncîl” kelimesi Süryânîcedir. Lügatte “göz nûru” demektir. Hazret-i Îsâ’ya inzâl edilen (indirilen) hakîki İncil, hiç şüphesiz Allah kitâbıdır. Fakat bugün, bu hakîkî İncil mevcut değildir. Bugün Hıristiyanların elinde bulunan ve “Evangelium” veya “Bible” adını verdikleri Mukaddes kitapta, eski hakîkî İncil’den kalmış pek az parça vardır. Esas İncil, İbrânî dili ile idi. Bu kitap, sonraları Yunancaya, Lâtinceye, yanlış olarak çevrilmiş, zamanla içerisinde birçok parçalar eklenmiş,…

Read More

Alm. Malgloeckchen (n), Fr. muguet (m). İng. Lily of the valley. Familyası: Zambakgiller (Liliaceae). Türkiye’de yetiştiği yerler: Marmara ve Akdeniz bölgesi (Toroslar). Nisan-mayıs ayları arasında beyaz ve güzel kokulu çiçekler açan, 20-30 cm boyunda, sürünücü köklü, çok yıllık otsu bir bitki. Daha çok gölgeli ve rutubetli yerlerde, orman altlarında, vâdilerde ve dere kenarlarında yayılış gösterir. Yapraklar oval veya elipsodik, tam kenarlı, paralel damarlı ve koyu yeşil renklidir. Çiçekler uzun bir sapın ucunda, 6-10’u bir arada, salkım durumunda toplanmışlardır. Saplar ince, kısa ve sarkıktır. Çiçekler çan şeklinde ve beyaz olup uçları…

Read More

Alm. Perle (f), Fr. perle (m), İng. pearl. İstiridye gibi bâzı kabuklu deniz hayvanlarının içinden çıkarılan, genellikle süs eşyâsı olarak kullanılan küçük tâne. Bunlar, küçük, yuvarlak, yüksek değerli, sert, sedef rengindedirler. Hayvanın vücuduna bir kum tanesi, bir parazit veya sun’î olarak bir sedef parçası girince etrafında bunu kaplayan sedefimsi bir madde hâsıl olur. Böylece tabaka üst üste gelerek küresel inci meydana gelir. Divan şiirinde incinin teşekkülü nisan yağmurlarının yağmasına bağlanmıştır. Rivâyete göre, istiridye kabuklarını açınca, yağmur tâneleri içeri alınır ve incinin ortaya çıkmasına sebeb olur. Peygamber efendimize de “dürr-i yetîm”…

Read More

On üçüncü ve on dördüncü asırlarda Lâdik’te (Denizli) hüküm süren bir Türk beyliği. Moğol istilâsı önünden kaçarak Denizli ve Honaz bölgesine gelen Türkmenler tarafından kurulmuş olan bu beyliğe İnançoğulları da denilmektedir. Denizli yöresi, 1071 Malazgirt Muhârebesini tâkib eden senelerde, Anadolu’nun büyük bir kısmı ile berâber Kutalmışoğlu Süleymân Bey tarafından fethedildi. Bir süre Türklerin elinde kaldıktan sonra, 1097 senesinde tekrar Bizanslıların eline geçti. Zaman zaman Bizanslılarla Türkler arasında el değiştiren Denizli, 1206 senelerinde tekrar fethedildi. Lâdik, 13. asrın son yarısında Honaz ve Afyonkarahisar ile birlikte Anadolu Selçuklularının meşhur vezîri Sâhib Ata…

Read More

Diyarbakır’da (Amid) bir asra yakın hüküm sürmüş olan Türk beyliği. Sultan Melikşâh’ın ölümünden sonra çıkan karışıklıklar sırasında son Mervânî Emîri Nâsırüddevle Mansûr, Meyyâfârikîn’i alarak Diyârbekir bölgesindeki emirliğini tekrar kurmaya çalıştı. Fakat Sûriye Selçuklu Sultânı Tutuş, daha önce davrandığı için, Diyârbekir’i ele geçirerek, Sultan Emir Tuğtegin’i vâli tâyin etti. Tuğtegin, Sultan Tutuş ile birlikte Berkyaruk’a karşı savaşırken, esir düştü. Bu sırada Tuğtegin’in yokluğundan faydalanan Türk beyleri, Diyârbekir bölgesini paylaştılar. Sadr adlı bir Türk beyi de Diyarbakır’a hâkim oldu. Musul emîri Kürboğa’nın şehri ele geçirme teşebbüsünü başarıyla önleyen Sadr, kısa süre sonra…

Read More