Aykut Edibali

Yazar, siyasetçi. 13 Nisan 1942’de Afyon iline bağlı Sandıklı ilçesinde doğdu. 1953’te ilk, 1959’da orta öğrenimini bitirdikten sonra İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi. Hukuk Fakültesini bitirdikten sonra yayın hayatına atılarak Otağ Yayınevini kurdu. Çeşitli haftalık ve aylık dergiler çıkardı. 1975 yılında günlük Bayrak Gazetesi’ni çıkardı; başyazarlığını yaptı. Aylık Pınar ve üç aylık Gerçek dergilerini çıkardı. 1979’dan sonra yayını haftalık olarak süren Bayrak Gazetesi’nin başyazarlığına devam etti. 24 Mart 1984’te bir kısım arkadaşlarıyla beraber kurduğu Islahatçı Demokrasi Partisi (IDP)nin Genel başkanı oldu. Yayınlanmış ve baskıya hazır eserleri bulunan Aykut Edibali 20…

Read More

Ayıüzümü (Vaccinium Mrytillus)

Alm. Heidelbeere (f), Fr. Myrtille, İng. Bilberry, Wortheleberry. Familyası: Fundagiller (Ericaceae). Türkiye’de yetiştiği yerler: Uludağ ve Trabzon çevreleri. İlkbahar başlangıcında, dağların humusça zengin ve gölgeli yerlerini seven 20-50 cm yüksekliğinde, çok dallı, odunlu bir bitki. Yaban mersini de denir. Genç dallar; yeşil, tüysüz, köşeli ve kanatlıdır. Yaprakları çok kısa saplı, şekilleri yuvarlakça, oval, kenarları ince dişli ve açık yeşil renklidir. Sonbaharda kırmızımtrak bir renk alır ve kışın dökülürler. Çiçekler yaprakların koltuğunda tek veya çift olarak sarkık vaziyette bulunurlar. Meyve küçük bir küre şeklinde olup, olgunlaştığı zaman mavimsi-siyah bir renk alır.…

Read More

Ayıgülü (Paeonia)

Alm. Faonie, Pfingstrose (f), Fr. Pivonie, İng. Paeony, Peony, Piony. Familyası: Düğün çiçeğigiller (Ranunculaceae).   Türkiye’de yetiştiği yerler: Memleketimizde altı türü vardır. Çoğunlukla dağ ormanlarında yetişir. Bazı türleri Avrupa’da da yaygındır. Şakayık adıyla da tanınan mayıs ve haziran aylarında çiçek açan, gövdesi odun, 50-100 cm boyunda, parçalı veya tam yapraklı çok güzel kırmızı çiçekli bir bitki. Bitkinin daha çok kullanılan kısımları, meme şeklinde olan kökleridir. Köklerinin bileşiminde peonin heterozidi vardır. Kullanıldığı yerler: Köklerinin kabız edici, spazm çözücü (düz kas kasılmasını önleyici) özellikleri vardır. Kanamalara karşı da

Read More

Ayı (Ursus)

Alm. Bär (m), Fr. Ours, İng. Bear. Familyası: Ayıgiller (Ursidae). Yaşadığı Yerler: Antarktika, Avustralya ve Orta Afrika’dan başka her yerde yaşar.  Özellikleri: 120-270 cm uzunlukta, 50-800 kg ağırlıkta olanları vardır. Ömrü: 35-50 sene. Çeşitleri: Kara, Boz, Suriye, Malaya, Gözlüklü, Korkunç (Grizzly), Dudaklı, Tibet, Kutup ayısı meşhurlarıdır. Bütün tabanları üstüne basarak yürüyen, iri gövdeli, etçil, memeli bir hayvan. Semiz ve yuvarlak vücudu, sık kıllı, kalın postlu ve kısa kuyrukludur. Başı uzunca olup, geniş alınlı, sivri burunlu, kısa yuvarlak kulaklı ve gözleri küçüktür. Bütün ayılar ayak tabanları üzerinde yürürler. Kutup ayısı hariç…

Read More

Ayet-el Kürsi

Bakara suresinin 255. ayet-i kerimesi. Bu ismin Arapça kaideye uygun söylenişi, ayet-ül-kürsi şeklinde olduğu halde, Türkçede ayet-el-kürsi diye söylenmesi daha meşhurdur ve yaygındır. Halk arasında galat (yanlış) olarak “Allahüla” denir. Doğrusu “Allahü la ilahe illa Hüv’el-Hayy’ul-Kayyum” diye söylemektir. Ayet-el-kürsi, Allahü tealanın sıfatlarını, büyüklüğünü en yüksek bir surette bildirmektedir. Akaid ilminin (inanılacak bilgilerin) özünü içerisinde bulundurur. Bu sebeple fazileti büyüktür. Ayet-ül-kürsiyi ihlasla okuyan, işlerinde muvaffak olur, hayırlı işlerini başarır, insan ve hayvan haklarından ve farz borçlarından başka günahları affedilir. Yani tövbeleri kabul edilir. İnsan ve hayvan hakları için, tövbe ettikten sonra…

Read More

Ayet

Kur’an-ı kerimdeki sureleri meydana getiren cümle veya cümlecikler. Çoğulu ayattır. Lügat manası; “Açık alamet, işaret, ibret, mucize” demektir. Kur’an-ı kerimde 114 sure, 6236 ayet-i kerime vardır. Ayetlerin sayısının 6236’dan az veya daha çok olduğu bildirildi ise de, bu ayrılıklar büyük (uzun) bir ayetin, birkaç küçük ayet sayılmasından veya bir kaç kısa ayetin bir büyük ayet, yahut surelerin başındaki besmelelerin bir veya ayrı ayrı ayet sayılıp sayılmamasından ileri gelmiştir. Kur’an-ı kerim ayetleri nazil oldukları (indikleri) yer bakımından ikiye ayrılır: Mekke’de inenlere ve daha ziyade iman esaslarını bildirenlere “Mekki”; Medine’de inen ve…

Read More

Aydoğdu Bey

Osman Gazinin kardeşi Gündüz Alp’in oğlu. Doğum yeri ve tarihi bilinmemektedir. Bir çok savaşlarda bulunarak büyük kahramanlıklar gösterdi. 27 Temmuz  1302’de Osman Beyin üstün Bizans kuvvetlerine karşı giriştiği Koyunhisar Muharebesine katıldı. Bu savaşta büyük yararlıklar gösteren Aydoğdu Bey şehid düştü. Osman Gazi, yetişmesi ile bizzat ilgilendiği bu gözüpek yeğeninin ölümüne son derece üzüldü. Kabri Bursa-Yenişehir arasında Koyunhisar’a giden yol üzerindedir. Hastalanan atların, kabrinin etrafında gezdirilince şifa buldukları söylenmektedir.

Read More

Aydınoğulları Beyliği

On dördüncü asır başında Aydın ve çevresinde kurulan Türk beyliği. Germiyan ordusu subaşısı Aydınoğlu Mübarizüddin Mehmed  Bey kurmuştur. Germiyanoğlu Birinci Yakub Bey tarafından Aydın ve çevresini fethetmekle görevlendirilen Mehmed Bey, öncelikle Sasa Beyin elindeki Tire, Ayasluğ (Selçuk) ve Birgi’yi ele geçirdi. Bu çarpışmalar sırasında Sasa Bey öldürüldü (1307). Bundan sonra Birgi’yi kendisine merkez seçerek beyliğini ilan eden Mehmed Bey, gaza harekatına devam etti. 1310’da Müslüman İzmir’i 1328’de gavur İzmir’i ele geçirdi. Mehmed Bey bundan sonra ortaçağ İslam-Türk geleneğine uyarak, ülkesinin idaresini beş oğlu arasında pay etti. Kendisi hükümdar sıfatı ile…

Read More

Aydınlatma

Alm. Beleuchtung (f), Fr. Eclairage, İng. Lighting. Işıklı hale getirme. Aydınlatmayı tabii, sun’i, iç ve dış diye gruplara ayırmak mümkündür. Tabii aydınlatma: Dünyamızın, gündüzleri güneş, geceleri ise ay ve yıldızlar tarafından aydınlatıldığı herkes tarafından bilinmektedir. Güneş, ay ve yıldızlar sayesinde olan tabii aydınlatma Allahü tealanın insanlara bahşettiği bir lütuftur. Yapılan binaların aydınlatılmasında bundan azami derecede istifade etmeye çalışılmaktadır. Tabii aydınlatma mimarlık tarihinde temel problem olmuştur. Aydınlatma hacminin büyümesinin ve pencere sayısının artmasının yanında, gölgeli bölgelerin meydana gelmesini önlemek için bunların bina duvarlarındaki yeri uygun tarzda tesbit edilir. Binaların yüksekliği, yolların…

Read More

Aydınlar Ocağı

Milliyetçi, muhafazakar, tahsilli ve seçkin bir kesime hitab eden bir dernek. Milli ve manevi değerlere sahip çıkan, milletin bütünlüğü, vatanın bölünmezliği, devletin güçlülüğü prensiplerini savunan, bu prensiplere bağlı kalmak için çeşitli sosyal ve kültürel faaliyetler düzenleyen Aydınlar Ocağı 14 Mayıs 1970’te İstanbul’da kuruldu. Daha önce 1969’da İstanbul’da Kültür Ocağı, Milliyetçiler Derneği, Muallimler Birliği ve Aydınlar Kulübü mensuplarının katılmasıyla büyük bir Milliyetçiler İlmi Semineri toplandı. Bu seminerde Müslüman-Türk milletinin karşı karşıya bulunduğu tehlikeler ve bu tehlikelere karşı alınabilecek sosyal ve kültürel tedbirler görüşüldü. Yapılacak çalışmaların daha düzenli ve faydalı olması için…

Read More

Aydın Reis

On altıncı yüzyıl Türk denizcilerinden. Aslen Karamanlı olup Kemal Reisin yetiştirmelerindendir. Osmanlı donanmasında gemi kaptanlığı vazifesindeyken Sultan İkinci Bayezid’in emriyle Memlüklü Sultanlığı hizmetine girdi. Ustası Kemal Reisin vefatı (1511) üzerine Kuzey-Batı Afrika’ya geçerek Oruç Reisin gazalarına iştirak etti. Cezayir’in fethine katıldı. Oruç Reisin şehadetinden sonra Barbaros Hayreddin Paşanın maiyetinden ayrılmadı. Barbaros, on beş gemilik bir filoyu Aydın Reisin emrine verip İspanyol zulmü altında inleyen Müslümanları kurtarmaya gönderdi. İspanyollar tarafından “Şeytan Döven” adı verilen Aydın Reis, Endülüs’e giderken rastladığı beş İspanyol gemisini ele geçirdi. Güney İspanya kıyılarına vardı. Oliva Limanında Müslümanları…

Read More

Aydın

Ege bölgesinde “Efeler Diyarı” olarak tanınan ve dünyanın en iyi incirinin yetiştiği şirin bir vilayetimiz. Ege denizi, Muğla, Denizli, Manisa ve İzmir ile çevrilidir.Türkiye’nin en dağlık illerinden biridir. 37°30′ ve 38°03′ kuzey enlemleri ile 27°00′ ve 28°57′ doğu boylamları arasında yer alır. Ege bölgesinde, İzmir’den sonra en kalabalık vilayettir. Trafik kod numarası (09)’dur. İsminin Menşei Selçuklu beylerinden Menteş Bey, tarihi “Tralles” şehrini ele geçirerek “Güzelhisar” ismini verdi. Bilahare burası Aydınoğullarının eline geçti. Aydınoğlu Mehmed Bey bu şehri çok güzel imar ettiği için “Aydın’ın Güzelhisar’ı” denmeye başlandı. Bu sebepten zamanla yalnız…

Read More

Ayderusiler

Yemen, Hindistan, Endonezya ve Mısır’da yaşamış çeşitli ilmi ve dini hizmetlerde bulunan Hadramut asıllı bir aile. Peygamber efendimizin neslinden olan bu aile “Alevi”, “Seyyid” ve “Şerif” ünvanlarıyla anılmıştır. Ayderus kelimesi, “şiddetle yakalama ve kuvvetle bastırma” manalarında kullanılır. Ayderus arslanın isimlerindendir. Bu manası dikkate alınarak manevi derecesi yüksek olan bazı zatlara Ayderusi lakabı, ismi verilmiştir. Ayderus’un İdris kelimesinin değiştirilmiş şekli olduğunu söyleyenler de olmuştur. Ba Alevi diye tanınan Alevi ailesinin Sekkaf kolundan gelen, bu aileden pekçok veli, alim ve salih zat yetişmiştir. Bunlardan otuz kadar zatın ismini Muhibbi Hulasatü’l-Eser adlı kitabında…

Read More

Ayçiçeği (Helianthus annuus)

Alm. Sonnenblume (f), Fr. Tournesol, İng. Sunflower. Familyası: Bileşikgiller (Compositae). Türkiye’de yetiştiği yerler: Yerli bir bitki olmamakla beraber, soğuk yüksek yerler hariç bütün bölgelerde yetişir. Bilhassa Ege, Trakya, Marmara bölgelerinde çok ekilir. Günebakan, Gündöndü ve Günçiçeği diye de bilinen bir yıllık bitki. Ayçiçeğinin boyu, yarım metreden dört metreye kadar varır. Kalınlığı 1 ile 4 cm arasında değişir. Ayçiçeğinin çok sağlam bir kök yapısına sahip olduğu bilinmektedir. Bu bitki kuvvetli kökleriyle toprağı sıkı sıkıya kavrar ve çok fazla besin maddesi, özellikle potasyum alır. Ayçiçeğinin sapı, yani gövdesi de çok kuvvetlidir. Tek…

Read More

Ayastefanos Antlaşması

Doksanüç Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı) sonunda imzalanan barış antlaşması. Sultan İkinci Abdülhamid Hanın karşı olmasına rağmen Midhat Paşa, Damad Mahmud Paşa ve Redif Paşa gibi devlet adamlarının sebeb olduğu Osmanlı-Rus Harbi, Türklerin umumi olarak yenilmesiyle neticelendi. Ruslar batıdan Yeşilköy’e, doğudan Erzurum’a kadar geldiler. Osmanlı Devleti mütareke istedi. Rus orduları başkomutanı Nikolay barış esaslarının mütarekeyle birlikte görüşülmesi şartıyla bu isteği kabul etti. 3 Mart 1878’de Osmanlı tarihinde benzeri görülmeyen, aleyhimizde ağır ve feci şartlar getiren Ayastefanos Antlaşması imzalandı. Yirmi dokuz maddelik antlaşmaya göre batıda büyük bir Bulgaristan Prensliği kurulacak; Makedonya, Batı…

Read More

Ayan Meclisi

Osmanlı Devletinde 23 Aralık 1876’daki Kanun-i Esasi’ye göre, Meb’usan Hey’eti ile birlikte Meclis-i Umumi’yi meydana getiren hey’et. Hey’et-i Ayan da denilmektedir. Hey’et-i Ayanın üye sayısı Hey’et-i Meb’usanın üye sayısının üçte birini geçmezdi. Ayan olabilmek için, eserleriyle, hizmetleriyle tanınmak ve kırk yaşını doldurmak gerekliydi. Hey’et-i Ayana giren bir üyenin üyelik hakkı hayatı boyunca devam ederdi. Meb’usan Hey’eti toplanmadıkça, Ayan Hey’eti de toplanamazdı. Fevkalade hallerde padişahın isteği veya mebusların salt çoğunluğunun yazılı isteği ile meclis vaktinden önce açılabilirdi. Ayan Hey’eti, Meb’usan Hey’etince kabul edilip kendisine gönderilen kanun ve bütçe tasarılarını madde madde…

Read More

Ayak

Alm. Fuss (m), Fr. Pied, İng. Foot. İnsan vücudunun en alt kısmında bulunan ve yürümeyi, dik durmayı sağlayan, 26 kemik, bağ ve kaslardan meydana gelen organ. Vücudun bütün ağırlığını taşıdığından mekanik olarak en fazla zorlanan organdır. Ayak kemiklerinin en büyüğü topuk kemiğidir. Parmak kemikleri de en küçük kemiklerdir. Topuk kemiği, aşık kemiği ile birlikte ayak arka kısmını meydana getirir. Aşık kemiği, baldır kısmının çatısını yapan kaval kemiği ve kamış kemiğinin meydana getirdiği çatalın içine sokulur. Yukarı aşık eklemi ayağın alt bacak ile olan biricik bağlantısıdır. Aşık kemiğinin ön yüzünde ayak…

Read More

Aya Seyahat

Alm. Mondexpedition (f), Fr. Expedition Lunaire, İng. Lunar expedition. Uzayın boşluğuna açılabilen insanın, uzaydan dünyayı inceledikten sonra ilk hedefi en yakın gezegen olan ay oldu. İnsanlar daha sonra çeşitli uzay uçuş programları ile ayı yakından incelemişlerdir. İnsansız uzay gemileri ile aya seyahat için pekçok ön hazırlıklar, denemeler ve araştırmalar yapıldı. İlk olarak 2 Ocak 1959 tarihinde Sovyetler Luna-1 isimli uzay aracını ay yörüngesine oturtmak ve bilgi toplamak için fırlattılar. Fakat Luna-1, rotayı şaşırarak ayın 6000 km uzağından geçti. Böylece ilk denemeden beklenen netice alınamadı. Sovyetler tekrar 12 Eylül 1959’da Luna-2…

Read More

Ay Tutulması

Alm. Mondfinsternis (f), Fr. Éclipse lunaire, İng. Lunar eclipse. Dünyanın ay ile güneş arasına girmesi. Ayın dünyanın gölgesine girmesi ile güneşten aldığı parlaklığı kaybetmesi neticesinde görülür. Ay tutulması, dolunay zamanında ve ayın düğüm noktalarına yakın olması durumunda meydana gelir. Güneş karşı düğüm noktasında veya ona yakın olmalıdır. Bu şartlar altında dünyanın gölgesi aya düşer. Bu 1.360.000 km uzanan gölge konisi ay uzaklığından yaklaşık 8800 km geniştir. Ay saatte 3456 km hareket ettiği için, ortalama ay tutulmasının zamanı yaklaşık 40 dakika ile bir saat arasında değişir. Ay tutulması, yeryüzünün ayın ufuk…

Read More

Ay

Alm. Mond (m), Fr. Lune, İng. Moon. D ünyanın tek tabii uydusu. Dünyanın çapının dörtte birinden az fazla olan çapı ile güneş sistemi içinde en büyük uydulardan biridir. Dünya etrafında her kameri ayda bir eliptik yörünge etrafında dönüşünü tamamlar. Dünya ve güneşe kıyasla yerine bağlı olarak ayın şekli birçok zamanlarda (devrelerde) değişerek, tam bir daire veya ince uzun bir hilal şeklinde gözükür. Her ayda birkaç gün, yeni ay denilen zamanda, ay dünyadan bakıldığında tamamen karanlıktır, gözükmez. Ayın üzerinde görülebilen en büyük izlere, yani karanlık bölgelere deniz denir. Bu denizler çıplak…

Read More

Awacs

Bilgisayarlı, NADGE (otomatik coğrafi sistem) sistemine göre çalışan, yerdeki sabit radarların yaptığı ihbar, önleme ve seyrüsefer görevlerini yapabilen, en ileri teknolojiye sahip radarlı uçak. Diğer bir ifadeyle havada uçan radardır. Uçakta hem uçuş personeli, hem de radar personeli birlikte görev yapmaktadırlar. Havada yakıt ikmali yaparak gerektiğinde 24 saat esasına göre görev yapabilirler. Havada uçuş halinde olduğu için “tabi eko” tesirleri yoktur. Bu da radar operatörünün, iz ve hedef tesbiti yapmasını sağlar ve teşhisi net, sıhhatli ve sür’atlidir. Kontrol subayının da rahat önleme yapması kolaylaşır. Awacs uçaklarının pekçok teknik faydalarına mukabil,…

Read More

Avustralya

AVUSTRALYA (Okyanusya) DEVLETİN ADI Avustralya NÜFUSU 17.350.000 BAŞŞEHRİ Canberra YÜZÖLÇÜMÜ 7.682.300 km2 RESMİ DİLİ İngilizce DİNİ Hıristiyanlık PARA BİRİMİ Avustralya Doları En küçük kıtanın büyük bir bölümü üzerinde kurulan bir devlet. Asya’nın güneydoğusuna doğru, Güney Yarımküresinde uzanır ve dünya milletleri arasında arazi bakımından altıncı sırada yer alır. 10°-44° güney enlemleri ile 112°-154° doğu boylamları arasında bulunur. Topluluğun dış arazileri; Papua’nın Avustralya kısmını 7.450.000 kilometrekarelik Avustralya antarktikini, Hind ve Pasifik okyanuslarında birçok adaları içine alır. Tarihi Avustralya’nın bulunuşu da Amerika’nın bulunuşu gibi tesadüfidir. On altıncı yüzyıldan başlayarak Portekiz ve İspanyol gemicileri…

Read More

Avukat

Alm. Rechtsanwalt (m), Fr. Avocat, İng. Lawyer, Advocate. Kanunların tam olarak tatbikinde, haklı ile haksızın ayırt edilmesinde, mahkemelerde başkalarının hakkını arama ve korumada, dolayısıyla adaletin tecellisinde bir nevi amme hizmeti gören ve bunu kendisine meslek edinen ve kanunun icabettirdiği şartlara haiz kimse. Önce Eski Yunan’da, sonra Roma’da mahkemeye düşenlerin akraba ve arkadaşlarına, onları yargı organı önünde savunma imkanı verildi. İlk olarak l274’te Fransa’da avukatlık yemini tatbik edildi. Türkiye’de avukatlık, başlangıçta “dava vekilliği” şeklinde görülmüştür. Dava vekilliği yüz yıl önce, hükumete vekalet şeklinde başlamış, ancak usul hükümlerinin kabulü, davalarda tarafları temsil…

Read More