Alm. Eurapas Kaufmann, Fr. Commerçant d’Europe, İng. Europe Merchant. Avrupa ile ahitnameli (antlaşmalı), tüccar statüsünde ticaret yapma müsaadesi verilen Osmanlı tebeası gayri müslim tüccarlara verilen ad. Osmanlı ülkesi sınırları içinde, ahitnameli devletler tüccarı ile Müslüman ve gayri müslim tebeadan olan tüccar farklı şartlarda ticaret yapardı. Ahitnameli tüccarın dış ticarette daha imtiyazlı durumda bulunması, yabancı elçilik ve konsoloslukların kullanacakları tercümanlardan cizye vb. vergilerin alınmaması gibi durumlar gayri müslim Osmanlı tebeasına çok cazip geldi. Bu gayri müslimler, İstanbul’daki yabancı devlet elçiliklerine ve diğer şehirlerdeki konsolosluklara başvurarak tercümanlık beratı aldılar. Elçiliklerdeki ve konsolosluklardaki…
Read MoreAvrupa Parlamentosu
Alm. Europarat, Fr. Parlement Eeuropéen, İng. European parliament. Avrupa Topluluklarına üye ülkelerin vatandaşlarının katıldığı doğrudan genel seçimlerle teşkil edilen yasama meclisi. 1958’de Avrupa Parlamentosu asamblesi olarak kurulan Avrupa Parlamentosu, önceleri her milletin kendi parlamentosunun seçtiği üyeler tarafından teşkil edildi. 1979’dan sonra üyeliklerin üye devletler arasında orantılı olarak dağıtıldığı ve doğrudan seçimlerle işbaşına gelen 434 üyeli bir yasama organı haline getirildi. İlk seçimi 1979’da yapıldı. Avrupa Parlamentosu üyeleri milli kimliklerine göre değil siyasi eğilimlerine göre gruplara ayrıldı. Parlamentoda Fransa, Almanya ve İngiltere’nin diğer üye ülkelerden daha çok üyesi vardır. Strasbourg veya…
Read MoreAvrupa Para Birimi (ECU)
Avrupa Ekonomik Topluluğuna (AET) üye ülkelerin ortak olarak kullandıkları para birimi. Buna ECU denilmektedir. İngilizce Europeon Cuurrency Uinit’in kısaltılmış şeklidir. 13 Mart 1979’da yürürlüğe giren Avrupa Para Sisteminin temel unsuru ECU’dur. 1 ECU’nun değeri 9 AET ülkesi paralarının sabit tutarlarının toplamıdır. Bu sabit tutarlar her üye ülke parası için bir ağırlık katsayısının tespit edilmesi neticesinde elde edilir. Her ülkenin parasının ağırlık katsayısı ise değişmez ekonomik ölçülere göre tesbit edilmektedir. Bu ölçüler; üye ülkelerin gayri safi milli hasılaları, topluluk içindeki ticaret payları, kısa süreli para destekleme sistemi içindeki paylarıdır. Kısaca ekonomik…
Read MoreAvrupa Nükleer Araştırma Merkezi (CERN)
12 Avrupa devletinin 1952’de kurduğu bilimsel araştırma merkezi. CERN, İsviçre-Fransa sınırında kurulmuştur. CERN’de yüzlerce bina, 3000 kişilik destek personeli ve nöbetleşe kısa süreler için çalışan 2500 kadar fizikçi vardır. Bunlardan 100 kadarı teorik fizikçilerdir. Diğerleri ise, teorisyenlerin fikirlerinin tecrübe edildiği deney düzeneklerinin (mekanizmalarının) projelerini hazırlayan, yapımını sağlayan ve deneyleri yürüten tatbikatçılardır. CERN’de en önemli yeri, yeraltındaki parçacık hızlandırıcılarının, yani akseleratörlerin olduğu bölgedir. Tarım arazisinin altında millerce uzanan dev makinalarda atom parçacıkları ya birbirleriyle, yahut atom çekirdeği ile korkunç hızlarda çarpıştırılırlar. 1956’da kurulan 28. GeV’lik eşzamanlı proton hızlandırıcısından sonra 1976’da da…
Read MoreAvrupa Konseyi
Alm. Europarat, Fr. Conseil d’Europe, İng. Council of Europe. 5 Mayıs 1949 Londra’da imzalanan Avrupa Konyesi Statüsü ile kurulan siyasi alandaki en önemli Avrupa teşkilatı. Kurucusu 10 devlet olup, bunlar; Belçika, Danimarka, Fransa, İrlanda, İtalya, Lüksemburg, Hollanda, Norveç ve İngiltere’dir. Kurucu devletlerin çağrısı ile Türkiye ve Yunanistan aynı yılın Ağustos ayında, İzlanda 1950’de, Almanya 1951’de, Avusturya 1956’da, Kıbrıs 1961’de, İsviçre 1963’te, Malta, İspanya ve Portekiz 1977’de ve en son olarak da Liechtenstein 1978’de teşkilata katıldılar. Yunanistan siyasi rejimi dolayısıyla geçici bir süre için konseyden ayrılıp (1969), daha sonra geri döndü…
Read MoreAvrupa İnsan Hakları Sözleşmesi
Alm. Abkommen der Menschenrechte Europas, Fr. Contrat Européen des droits hummans. İng. European Human rights Agreement. Avrupa Konseyi üyesi devletler arasında 4 Kasım 1950’de Roma’da imzalanan İnsan haklarını ve temel hürriyetleri korumaya ilişkin sözleşme. Tam adı; “İnsan Haklarını ve Temel Hürriyetleri Korumaya İlişkin Sözleşme”dir. Bu milletlerarası sözleşme 3 Eylül 1953’te beş ek protokolle yürürlüğe girmiştir. Türkiye bu sözleşmeyi 10 Mart 1954 tarihinde çıkardığı bir kanunla onaylamıştır. Bu kanun 19 Mart 1954 tarih ve 8662 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanmıştır. Şu anda Avrupa Konseyine üye olan 21 ülkeden 20’si sözleşmeye katılmıştır. Konseyin…
Read MoreAvrupa İnsan Hakları Komisyonu
Alm. Menschenrechtskommission Europas, Fr. Comission Européenne des droits, İng. European human rights commission. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesine göre kurulmuş olan yarı mahkeme niteliğinde organ. Komisyonun, sözleşmeye taraf olan devletlerin sayısı kadar üyesi vardır. Bu üyeler, Avrupa Konseyinin parlamenter organı olan Danışma Meclisinin hazırladığı listeye göre Bakanlar Komitesince altı yıllık bir zaman için seçilirler. Üyeler, Komisyonda vatandaşı bulundukları devlete karşı da bağımsız olarak vazife yaparlar. Komisyona hem sözleşmeye taraf devletler hem de fertler başvurabilirler. Sözleşmeye taraf olan her devlet başvurusunda taraf olan başka bir devleti sözleşmeye aykırı davranmakla suçlayabilir. Fertlerin Komisyona…
Read MoreAvrupa İnsan Hakları Divanı
Alm. Menschenrechtsrat Europas, Fr. Conseil Européen des droits humanis, İng. European human rights council. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesiyle kurulan milletlerarası mahkeme. Avrupa Konseyinin yargı organı olan Avrupa İnsan Hakları Divanı, 1959 yılında kuruldu. Avrupa Konseyine üye olan devlet sayısı kadar yargıcı bulunan divana yalnızca Avrupa İnsan Hakları Komisyonu ve üye devletler başvurabilirler. Konseyin Danışma Meclisi, bu yargıçları üye devletlerce sunulan listelerdeki adlar arasından dokuz yıl müddetle vazife yapmak üzere seçer. Divana yalnız devletler başvurabilir. Başvuru yolu ferdlere kapalıdır. Ancak, bağlı oldukları devletin divanın mecburi yetkisini kabul etmesinden sonra üye devletin…
Read MoreBOSNALI ABDULLAH EFENDİ
Osmanlılar zamanında yetişen alim ve evliyanın büyüklerinden. İsmi, Abdullah Abdi bin Muhammed’dir. Bosnavi, Rumi ve Gaibi diye de tanınır. Ayrıca Şarih-ul-Füsus ve Şarih-ül-Mesnevi diye de tanınır. 1593 (H. 992) senesinde Bosna’da doğdu. 1644 (H. 1054)’de Konya’da vefat etti. İlk tahsiline doğum yeri olan Bosna’da başlayan Abdullah Efendi, İstanbul’a gelerek medrese tahsilini tamamladı. Sonra, Bursa’ya gitti. Bursalı Hasan Kabaduz Efendinin sohbetlerinde bulunup tasavvufta ilerledi. Hasan Kabaduz Efendi, Hacı Bayram-ı Veli’nin halifelerinden Bıçakçı Ömer Dedenin halifesiydi. Bursa’dan ayrılarak Mısır’a oradan da hacca giden Bosnalı Abdullah Efendi hac vazifesini yapıp, Peygamber efendimizin kabrini…
Read MoreBOSNA – HERSEK
DEVLETİN ADI Bosna Hersek Cumhuriyeti BAŞŞEHRİ Saraybosna (Sarajevo) NÜFUSU 4.523.000 YÜZÖLÇÜMÜ 51.129 km2 RESMİ DİLİ Sırpça,Hırvatça, Boşnakça DİNİ İslamiyet PARA BİRİMİ Eski Yugoslavya Dinarı (1992) Yugoslavya’da Komunist idarenin yıkılması ile kurulan cumhuriyetlerden biri. Doğu ve güneydoğudan Sırbistan ve Karabağ, kuzey ve batıdan Hırvatistan ile çevrilidir. Dalmaçya’da 20 kilometre uzunluğunda bir kıyısı vardır. Bosna adı, topraklarını sulayan Bosna Nehrinden gelir. Nevetre Nehrinin kuzey güney bölgeleri olan Hersek adı ise 15. asır ortalarında Bosna Kralına isyan edip kendini “St Sava Herseki”, yani dükü ilan eden Stephan Vokciç Kosora’nın unvanından gelmektedir. Tarihi Bosna-Hersek’in…
Read MoreBORUÇİÇEĞİ (Datura)
Alm. Weichhaariger Stechapfel (m), Fr. Liseron de Provence (m), İng. Downy thorn-apple. Familyası: Patlıcangiller (Solanaceae). Türkiye’de yetiştiği yerler: Bütün Anadolu’da yer yer. 20-100 cm yüksekliğinde, dik gövdeli, bir senelik otsu, zehirli bir bitki. Tatula, şeytanelması olarak da bilinir. Yapraklar saplı, büyük, oval, kenarları tam, az girintili veya sivri lopludur. Çiçekler beyaz ve büyüktür. Çanak yaprak uzunsu bir tüp şeklinde, tepede 5 lopludur. Taç yapraklar uzun bir huni şeklindedir. Meyveler 3-4 cm boyunda, üzeri dikenli, 4 yarıklı olup çok tohumludur. Dünya üzerinde tesbit edilmiş 10 kadar boruçiçeği türünden yalnız iki tanesi…
Read MoreBORU HATTI
Alm. Rohrleitung (f), Fr. Ligne de tuyaux, İng. Pipe line. Gazların ve sıvıların bir yerden bir yere nakli için pompalar, vanalar ve borularla donatılmış hat. Buralarda kullanılan boruların çapları 5 cm ile 9 m arasında değişir. Hatlar çoğunlukla çelik, dökme, demir ve alüminyum gibi metal veya beton, seramik ve plastik borulardan döşenir. Boru hatları genellikle yer altına gömülür. Hatlarda döşenen boruların aşınmasını azaltmak için, boru boyunca negatif elektrik yükü uygulama, boyama, plastik ve lastik kaplama, camelyafı, asfalt veya keçe sarma, akan maddenin içine aşınmayı geciktirici kimyevi maddeler karıştırmak ve düzenli…
Read MoreBORSA
Alm. Börse, Fr. Bourse, İng. Stock-Exchange. Hisse senedi ve tahvil gibi menkul kıymetlerin, kıymetli madenlerin, çeşitli zirai ürünlerin ve yabancı paraların ticaretini yapanların toplandığı yerler. Borsalar iş konularına göre adlandırılır. Menkul kıymetler borsası, ticaret borsası (zirai ürün ve madenler için), döviz borsası, opsiyon borsası, altın borsası gibi. Dış ülkelerde ve son yıllarda yurdumuzda da, en fazla bilineni, hisse senedi borsalarıdır. Menkul kıymetler ticareti hem borsada hem de borsa dışı piyasalarda (over the counter piyasa) yapılır. Borsaların diğer menkul kıymet piyasalarından üç önemli farkı vardır. Birincisi, borsada sadece kote edilmiş (alım…
Read MoreBORİK ASİT
Alm. Borsaure (f), Fr. Acide borique (m), İng. Boric acid. Ortoborik asit için kullanılan isim. Borik asit, elementel borun bir oksiasidi olup, formülü H3 BO3 şeklindedir. Özellikleri: Borik asit, kokusuz, tatsız, havada kararlı, beyaz kristaller şeklinde bir maddedir. Molekül ağırlığı 61.83, erime noktası 169°C ve kaynama noktası 300°C’dir. Özgül ağırlığı 1.46 g/cm3tür. Borik asit suda orta derecede çözünür. Sıcak sudaki çözünürlüğü soğuk sudakinden fazladır. Alkol ve gliserinde çözünür. Borik asit bir lewis asidi vazifesi yapan ve bir hidroksil iyonu olan çok zayıf mono bazik asittir. Borik asit 175°C’ye kadar ısıtılırsa…
Read MoreBORDRO
Alm. Lohnliste, Gehaltsliste (f), Fr. Bordereau (m), İng. Payroll. Aynı konudaki çeşitli örnekleri toplu ve özet olarak ortaya koyan cetvel. Bordrolar konuyla ilgili görüş ve kavrayışı kolaylaştırırlar. İktisadi hayatta, özellikle mali uygulamalarda kullanılır. Ücret, hesap, mahsup ve nakit bordrosu adı altında çok sayıda bordro çeşidi olmakla birlikte, en yaygın kullanma alanı, kamu ve özel sektör kuruluşları personelinin istihkak kesinti ve net ücretlerinin kişi ve toplam olarak ayrı ayrı genel bir tabloda gösterilen aylık hesabıdır. Bordrolar, evrak listesi, günlük ödeme ve tahsilat listeleri ve işlem miktarını gösteren cetveller olarak da düzenlenebilir.
Read MoreBORÇLAR
Alm. (Geldıiche) Schulden (pl.), Fr. Dettes (pl.), İng. Debts. Vecibe. İki veya daha çok kişi arasında doğan ve bunlardan birinin diğerine karşı bir şeyi vermeyi, yapmayı veya yapmamayı yüklendiği hukuki ilişki. Bir kitap satışında, kitapçının borcu kitabı, alıcının borcu ise parayı vermektir. Borçlar hukuku: Borç ilişkilerini düzenleyen hukuk dalı. Borç ilişkilerini düzenleyen hukuk kaidelerinin başlıca kaynağı 4 Ekim 1926’da Medeni Kanun’la birlikte yürürlüğe giren Borçlar Kanunu’dur. Medeni Kanun, Ticaret Kanunu, İş Kanunu gibi kanunlar da Borçlar Hukuku’na kaynaklık etmekte, çeşitli borç ilişkilerini düzenlemektedir. Borçlar Hukuku’nda temel kanun, Borçlar Kanunu’dur. Diğer…
Read MoreBORÇ SERVİS ORANI
Bir ülkenin borçlarını geri ödeme kapasitesini ortaya koyan göstergelerden biri. Borç servis oranında genellikle, borç, anapara, taksit ve faiz ödemelerinin yıllık toplamları, ihracat gelirlerine oranlanır. İhracat gelirleri yerine toplam mal ve hizmet ihracından sağlanan döviz geliri de kullanılabilir. Bu durumda eğer: a: Yıllık Ana Para taksidi, r: Yılık Faiz Ödemesi, x: Toplam Mal ve Hizmet İhracatından Sağlanan Döviz Geliri ise, a+r d: (Borç Servis Oranı) d= ¾¾ olarak yazılabilir. x
Read MoreBORAKS
Alm. Borax (r), Fr. Borax, İng. Borax. Meşhur ismi sodyum borat olan, borun oksi asidinin tuzu. Genellikle, kimyasal formülü Na2B4O7.10H2O olarak yazılırsa da, Na2(OH)2.8H2O) formülü daha doğru ve tuzun yapısını daha iyi izah etmektedir. Boraks ismi Arapça Burak kelimesinden gelmekte olup, parlak manasındadır. Kristal haldeki boraks renksizdir. Türkistan’da tınkal, Anadolu’da tenekar adları ile bilinir. Özellikleri: Sodyum borat beyaz olup, toz ve kristal halinde bulunabilir. Yoğunluğu 1,73 gr/cm3tür. Sodyum borat suda ve gliserinde çözünür. Fakat alkolde çözünmez. Boraks 75°C’de erimeye başlar. Eridikçe kristal suyunu kaybeder. 200°C’de kaynar. Sodyum, borat, kızıl derecede,…
Read MoreBOR
Alm. Bor (n), Fr. Bore (m), İng. Boron. Ametaller sınıfından, B sembolüyle gösterilen kimyasal bir element. Aslında metal ile metal olmayanların arasındaki sınırdadır. Bor, Fransız kimyacılardan Louis Gay-Lussac ve Louis Jacques Thenard tarafından keşfedildi. Bor ismi borun tuzu olan borakstan türetilmiştir. Bu isim, tuzun beyazlığına atfedilerek Arapça “burak” kelimesinden değiştirilerek gelmiştir. Özellikleri: Periyodik cetvelin 3 A grubunun ilk ve en hafif üyesidir. Atom numarası 5’tir. Atom ağırlığı 10.811’dir. Borun erime noktası belirsizdir, fakat en iyi tahmini erime noktası 2200 ± 100°C, kaynama noktası ise 2550 °C’dir. Tabii halde iki tane…
Read MoreBONO
Alm. Schuldschein (m), Fr. Bon (m), (a ordre), İng. Bond. Emre yazılı senet. Bir bedeli kayıtsız şartsız ödeme vaadini, kime veya kimin emrine ödenecekse onun ad ve soyadını, senedi tanzim edenin imzasını, tanzim ve ödeme gününü, vadeyi ihtiva eden, ciro ile devrolunabilen bir ticari senet. Bononun ticari hayattaki önemi, bir kredi vasıtası olmasındandır. Ticari hayatta nakit para ihtiyacının karşılanmadığı zamanlarda yaygın bir ödeme aracı haline gelir. Bononun ciro edilebilme özelliği ile nakit gibi kullanılması mümkün olmaktadır. Bononun şekli, özellikleri ve kullanılışı, kanunlarla düzenlenir.
Read MoreBONN
Almanya’nın yönetim merkezi olan bir şehri. Şehrin nüfusu 300.000 civarındadır. İkinci Dünya Savaşına kadar pek az gelişme gösteren Bonn, savaş sırasında da büyük zarar görmüştü. Ancak 1949’da Batı Almanya’nın başkenti yapıldıktan sonra gelişmesi hızlandı. Ren Vadisinin elverişli bir yerinde kurulmuş olan Bonn, taşra şehri görünümünde bir turizm ve kültür merkezidir. Şehri, zenginler için bir mesken alanı olarak düşündüklerinden Bonn’a sanayi yatırımı pek yapılmamıştır. Şehirde daha ziyade başkentlikle ilgili yönetim ve hizmet sektörleri gelişmiştir. Yeni bakanlıklar semti şehrin güneyinde kurulmuştur. Bonn ünlü müzisyen Beethoven’in doğum yeri olduğundan müzik merkezi olması devletçe…
Read MoreBOMBA
Alm. Bombe (f), Fr. Bombe (f), İng. Bomb. Patlayıcı ve yanıcı maddeler ile doldurulmuş, çeşitli büyüklükte, canlı ve cansız hedefleri tahrip etmek için kullanılan patlayıcı savaş aracı. Genellikle uçaklardan atılan bomba, ölüme, tahribe, sarsıntıya sebeb olur. Özel tip bombalar ise, yaygın, gaz, duman veya hastalık mikroplarını yaymak için kullanılır. Su altı bombaları, denizaltları tahrip etmek için uçaklardan ve gemilerden atılır. Daha küçük ve daha basit bombalar el veya mekanik aletlerle uzağa fırlatılabilir. Kendi sevk sistemine sahip olan bombalara güdümlü mermi, su altı güdümlü mermisine ise torpido denir. Nükleer silahlar: Atom…
Read MoreBOLU
Orman, göl, kaplıca, dağ ve denizlerin kucaklaştığı, fevkalade tabii güzellikleri ile meşhur, Batı Karadeniz bölgesinde yer alan bir ilimiz. Sakarya, Bilecik, Eskişehir, Ankara ve Çankırı illeri ile çevrili olup 45°15′ ve 41°05′ kuzey enlemleri ile 39°29′ ve 32°37′ doğu boylamları arasında yer alır. Trafik kod numarası 14’tür. İsminin Menşei İki bin sene önce “Bitinyalılar”ın kurduğu bu kente “Claudio” ismi verilmiştir. “Claudio Kenti” (Claudio Poli) zamanla “Poli” olarak anılmış ve 11. asrın başında bu bölgeye sahib olan Türkler bu kente “Bolu” ismini vermişlerdir. Tarihi Bolu’nun ilk sakinleri Hititlerdir. M.Ö. 1211 senelerinde…
Read More