Kategori: 07. Cilt

Hintli kadın lider. 1917 senesinde Allahâbâd’da doğdu. 1984 senesinde Sih asıllı koruma polislerince Yeni Delhi’de öldürüldü. Hindistan’ın ilk başbakanı Cavaharlal Nehru’nun kızıdır. İsviçre’de öğrenim gördü. İngiltere Oxford Üniversitesini bitirdi. 1947-1964 seneleri arasında, babasının yanında siyâset mesleğini derinlemesine öğrendi. 1942 senesinde evlendi. Kocasının, soyadı benzerliğinden başka bir akrabâlığı yoktur. Bu evliliklerinden Rajiv (1944) ve Sanjay (1946) isimlerinde iki oğulları oldu. İndra Gandhi, 1959 senesinde Kongre Partisinin başkanlığına seçildi. 27 Mayıs 1964 günü babası Nehru’nun ölümü üzerine; Lal Bahadur Şastri başbakanlığa, kendisi ise Enformasyon ve Radyo Yayın Bakanlığına getirildi. Ancak Lal Bahadur’un…

Read More

DEVLETİN ADI  Gana Cumhûriyeti BAŞŞEHRİ  Akra NÜFÛSU  15.500.000 YÜZÖLÇÜMÜ  238.533 km2 RESMÎ DİLİ  İngilizce DÎNİ  % 63 Hıristiyan, % 16 İslâmiyet, % 20 Animist (Putperest totem dini) PARA BİRİMİ  Yeni Cedi Batı Afrika’da Atlas Okyanusu kıyısında, aşağı yukarı dikdörtgen şeklinde bir memleket. Gana’nın; güneyinde Gine Körfezi, kuzeyinde Yukarı Volta, doğusunda Togo, batısında Fildişi Sâhili ve Yukarı Volta yer alır. Eski İngiliz sömürgeleri, Altın Sâhili ve Togoland’ın yerlerinde kurulmuş bir Cumhûriyettir. Altın Sâhili ve Togoland, 6 Mart 1957 tarihinde birleşerek, bağımsız Gana Devletini meydana getirdiler. Yâni devlet ismini, eski bir Batı…

Read More

DEVLETİN ADI Gambia Cumhûriyeti BAŞŞEHRİ  Banjul NÜFÛSU  921.000 YÜZÖLÇÜMÜ  10.689 km2 RESMÎ DİLİ  İngilizce DÎNİ  % 85 İslâmiyet, % 8 Hıristiyan PARA BİRİMİ  Dalasi Afrika kıtasının en küçük devleti. Kuzey, güney ve doğudan Senegal, batıdan ise Atlas Okyanusu ile çevrilidir. Batı-doğu doğrultusunda dar ve uzun bir yapıya sâhiptir. Târihi Afrika’nın bu en küçük ülkesi olan Gambia, sömürgeci Avrupalıların istilâsından önce, Sudan ve Mali krallıklarına âit bir bölgeydi. Bu sebepdendir ki, ülkeye gelip yerleşmiş olan halkın ekseriyetini Mali’de krallık kuran Mandingolar teşkil etmektedir. On beşinci asırdan başlayarak sömürgeci Avrupalılardan Portekizliler, Hollandalılar,…

Read More

Portekizli denizci ve kâşif. Hindistan’a deniz yolu ile giden ilk Avrupalı. Gama 1450’te, Portekiz’in küçük bir kasabası olan Sines’te doğdu. Köklü bir âilenin çocuğuydu. Daha küçük yaştayken denizciliğe merak sarmış ve kendisini ona göre yetiştirmiştir. 1487 senesinde Portekiz Kralı Manuel tarafından Hindistan’a deniz yoluyla ulaşmakla görevlendirildi. Gama ancak 1497 yılında Lizbon şehrinden 4 gemi ve 160 denizci ile Hindistan’a doğru yola çıkabildi. Daha önceki denizciler gibi kıyıdan gitmek yerine okyanusa açılarak güneye ilerledi ve daha sonra 22 Kasım 1497’de Ümit Burnundan geçti. Seyâhati esnâsında Müslüman klavuzlar yol gösteriyordu. Meşhur Müslüman…

Read More

Alm. Gallium (n), Fr. Gallium (m), İng. Gallium. Sembolü Ga olan mavimsi, kırılgan ve alüminyuma benzeyen bir metal. Özellikleri: Atom numarası 31, atom ağırlığı 69,7 olan 3A grubu elementidir. Erime noktası 29,8°C olduğundan, sıvı metal olarak bilinir. Kaynama noktası 2070°C’dir. Bileşikleri +2 ve +3 değerlikli olup, (+3) değerliği kararlı olanıdır. Özgül ağırlığı 5,91 gr/cm3tür. Kütle numarası 69 ve 71 olan iki izotopu vardır. Bulunuşu: Tabiatta bulunan elementlerin çokluk sırasında 32. sırayı alır. Önemli miktarda Galyum ihtivâ eden bir mineral bilinmemektedir. Tabiatta çok dağılmış olarak ve alüminyum bileşiklerinin yanında bulunur. Değişik…

Read More

Alm. Metallüberziehung (f), Fr. Galvanoplastie (f), İng. Galvanoplasty. Bir elektrolit içine bir mâden batırıp, elektrotlardan akım geçirerek, batırılan mâdeni, elektrolit içinde bulunan madde ile kaplama işlemi. Bunun için elektrolit adı verilen iletken bir eriyik ve elektrot adı verilen iki tâne mâden kullanılır. Eriyik olarak kaplanmak istenilen metalin tuzunun eriyiği kullanılır. Elektrotlar eriyik içine batırılır. Elektrotlardan bir doğru akım geçirilir. Elektrik akımı eriyik içinde bâzı kimyasal olaylara yol açar. Bunun sonucunda eriyik iyonlarına ayrışır. (+) iyonlar, yâni kaplanmak istenen mâden, meselâ gümüş nitrat eriyiğinin gümüşü, katottaki cisim üzerine (meselâ katota konulan…

Read More

Alm. Galvanometer (n), Strommesser (m), Fr. Galvanomètre (m), İng. Galvanometer. Elektrik akımını, magnetik tesirinden faydalanarak ölçmeye yarayan bir âlet. Küçük akımların bile mevcudiyetinin ve yönünün belirlenmesinde kullanılır. Genellikle ölçülecek akımın magnetik alanıyla, sâbit bir mıknatısın alanı arasında meydana gelen mekanik reaksiyon bir ibrenin hareketini sağlar. Genel anlamda galvanometreler iki gruba bölünebilir. İlk gruba, sâbit bobin ve döner mıknatıslı düzenler; ikinci gruba da sâbit mıknatıs ve döner bobinli düzenler girer. İlk gruptaki galvanometrelerden en yaygını Kelvin’in astatik galvanometresidir. İkinci tipteki galvanometrelerden en bilineni d’Arsonval galvanometresidir. Fransız fizikçisi d’Arsonval’ın galvanometresi şu şekilde…

Read More

Alm. Galvanisieren (n), Fr. Galvaniser, zinguer, İng. to galvanise. Demir ve çeliği paslanmaya karşı korumak için, yüzeyini çeşitli metodlarla çinko tabakasıyla kaplama işlemi. Çok eski bir geçmişi olan galvanizleme işlemi hâlâ kullanılmaktadır. Başlıca galvanizleme metodları: Sıcak daldırma işlemi, Elektrolizle çinko kaplama, Çinko tozu içinde ısıtarak kaplama, Ergimiş çinko püskürtme. Bunlardan en çok kullanılanı sıcak daldırma yoluyla kaplamadır. Sıcak daldırma metodu: Diğer metalleri çinkoyla kaplama fikrinin, çinkonun 18. yüzyılın ilk yarısında Avrupa’da tanınmasından sonra ortaya çıktığı zannedilmektedir. Diğer kimyâsal reaksiyonlardakinden farklı özel bir galvanik etki bulunmamasına rağmen, bu işleme niçin galvanizleme…

Read More

İtalyan fizyolojisti. Bolonya şehrinde 1737’de doğmuş ve Bolonya Üniversitesinde tıp tahsil ettikten sonra yine orada anatomi profesörlüğü yapmıştır. Hayvan kasları üzerinde havadaki elektriğin etkisini araştırırken, kaslara demir ve bakır gibi iki ayrı metalin dokundurulması hâlinde de kasılma meydana geldiğini gördü. Bu olaya kaslardaki elektriğin sebeb olduğu sonucuna vardı. Bu sonucun yanlış olduğunu İtalyan fizikçisi Alessandro Volta gösterdi. Günümüzde de bilindiği gibi, elektriği geçiren bir ortamda bulunan iki farklı metal arasında bir elektrik potansiyeli doğmaktadır. Bu hatâsına rağmen Galvani, sinir sisteminin elektriksel tabiatını ortaya çıkararak, elektrofizyoloji bilim dalının doğmasına sebeb olmuştur.…

Read More

Alm. Gallone, Fr. Gallon, İng. Gallon. Bir sıvı hacim ölçü birimi. Amerikan Galonu 231 inç küp, İngiliz Galonu 277,46 inç küpe eşit bir hacim tutar. Bir Amerikan Galonu su +4°C’de 8,345 pound (1 pound=453,60 gr) veya 3,785 kg ağırlık çeker. Metrik birimler cinsinden bir galon değeri, bir Amerikan Galonu: 3,78543 lt; bir İngiliz Galonu: 4,54345 lt şeklinde verilebilir. 

Read More

Modern fiziğin ve teleskopik astronominin kurucularından olan İtalyan bilim adamı. 1564’te İtalya’nın Piza şehrinde doğdu. Döneminin tanınmış müzikçilerinden Vincenzo Galilei’nin oğlu olan Galileo, ilk tahsîlini Floransa’da yaptı. 1581’de Piza Üniversitesinde tıp tahsîline başladı, ancak parasızlıktan okulu terk etti. 1583’ten îtibâren matematiğe ilgi duyan Galileo, bu konudaki çalışmaları sâyesinde 1589’da Piza’da profesörlük elde etti. Sarkacın, yüzen cisimlerin ve hareketin Aristo fiziğinden farklı bir düşünceyle matematiksel olarak ele alınması gerektiğine inanan Galileo, Piza Kulesinden ağırlık düşürerek Aristo’nun yanlışlığını açıkça gösterdi. Bu davranışı yaşlı profesörlerle anlaşmazlığa düşmesine sebeb oldu. 1592’de Piza’yı terk ederek,…

Read More

Amerikalı iktisat profesörü. Kanada’da 1908 yılında doğdu. Toronto Üniversitesini bitirdi. Ekonomi mastırını Kaliforniya, Berkeley ve Harvard Üniversitesinde yapan Galbraith’in iyi bir kariyeri vardır. Mastırı yaptığı esnâda ABD vatandaşı oldu. ABD’de 1960 Cumhurbaşkanlığı seçimleri kampanyasında John F.Kennedy’ye iktisat müşavirliği yaptı. Amerika ve Hindistan hükümetlerinin iktisat politikaları şekillendirilirken fikirlerine baş vuruldu. Amerika’nın Yeni Delhi büyükelçiliğinde bulundu. Amerika’nın iktisâdî ve sosyal gelişmesi hakkında dikkate şayan tahlilleri vardır. Tahlillerinde tümden gelim metodunu kullandı. Ortodoks iktisat teorisinde kullanılmayan kavramları iktisâda getirip, liberal ekonomik sistem yerine devletin piyasaya müdâhale etmesi gerektiğini savundu. Yazdığı birçok eser geniş…

Read More

Türk Spor kulüplerinden. İstanbul’da Mekteb-i Sultânî yâni, Galatasaray Lisesi öğrencilerinden Ali Sami (Yen), Abidin (Daver), Âsım Tevfik (Sonumut), Emin Bülend (Serdaroğlu), Refik Cevdet (Kalpakçıoğlu), Bekir (Bircan), Tahsin Nahit ve Rıza (Kara) efendiler tarafından Ekim 1905’te kuruldu. Kulübün kurucuları arasında Sırp ve Bulgar öğrenciler de yer aldı. Kulübe hangi adın konulacağı tartışma konusu oldu. O sıralarda spora ve sporcuya yabancı adlar takılması moda olduğundan “Glorya-Zafer” ve “Audace-Cür’et” isimleri üzerinde duruldu. Bir kısım öğrenciler “Kartal” adı verilmesini teklif ettiler. Ancak kesin karara varılamadı. İlk maça adsız olarak çıkan takımda Galatasaray Lisesi öğrencileri…

Read More

Osmanlı Devletinde enderuna hizmetli yetiştirmek maksadıyla İkinci Bâyezîd Han tarafından yaptırılan okul ve binâsı. İkinci Bâyezîd Hanın bu eseri, Gülbaba adlı bir velînin işâret ve tavsiyesiyle yaptırdığı söylenir (1481). Burası Topkapı Sarayındaki Enderûn-ı Hümâyûna aday hazırlayan en önemli enderun mektebiydi. Galata Sarayı, bir câmi ile herbiri iki yüz kişi alabilen üç koğuş ve her koğuşta bir hamam, zâbit dâiresi ve mutfaktan ibâretti. Galata Sarayında her koğuşun oda kethüdâsı, odabaşı, kuşçubaşı, hamamcıbaşı ve başeski isimli zâbitleri vardı. Yeni Saray hizmetine namzet olan acemiler burada tahsil görürlerdi. Okula alınacaklarla ilgili işlemlerde pâdişâhın…

Read More

Alm. Galata-Turm (m), Fr. La tour Galata, İng. Galata Tower. İstanbul’da, Galata semtinde bulunan târihî kule. İlk Galata Kulesi Bizans İmparatoru Altıncı Kantakuzen zamânında, Anastase, Dikaros adlı bir mîmâr tarafından yapılmıştır. Kulenin inşâatının 1348 yılında başlayıp bir yılda tamamlandığı, 1444’te Cenevizliler tarafından yükseltildiği rivâyet edilmektedir. Kulenin o zamandan kalan bilgi ve resimlerinden anlaşıldığına göre üzerinde haç bulunan sivri bir külâhı vardı. Adı ise “Îsâ Kulesi” idi. Birçok tâmir ve düzenleme ile İstanbul’un fethine kadar ayakta durmuştur. Fetihten sonra Galata surlarının bir kısmı ile kulenin üstünden on arşının hakimiyet alâmeti olarak…

Read More

İstanbul’da Eminönü ile Karaköy arasında bulunan ve Haliç’in iki yakasını birbirine bağlayan köprü. Sultan İkinci Bâyezîd Han (1468-1512) Haliç üzerinde ilk köprü kurma teşebbüsünde bulundu ise de bunu gerçekleştiremedi. Daha sonra Bezmiâlem Vâlide Sultan “Vâlide Köprüsü” adı verilen ilk ahşap köprüyü yaptırdı (1837). Bu köprünün yetersiz kalmasından sonra Sultan Abdülmecîd Han tarafından daha sağlam bir köprü yapıldı (1845). Yaklaşık 500 m uzunluğundaki bu köprü de ahşaptı ve dubalar üstüne oturuyordu. Bu köprüden ilk üç gün parasız geçişten sonra 25 Kasım 1845 gününden îtibâren geçiş ücreti alınmaya başlandı. Yayalardan beş, yüklü…

Read More

Alm. Galata-Bankier, Fr. Galata-Banquier, İng. Galata-Bankers. Osmanlı İmparatorluğunda genellikle azınlıkların kurduğu bankerlik işletmelerine verilen umûmî ad. İstanbul’un Galata semtinde faaliyet gösterdikleri için bu isimle anılırlar. Galata Bankerleri, Osmanlı İmparatorluğunun iş bölümüne verdiği önemin bir sonucu olarak ortaya çıkmış sayılır. Galata semti, Bizans zamanında da tüccar ve bankerlerin merkezi olarak şöhret bulmuştu. İstanbul’un fethini takibeden yıllarda daha önceden şehri terketmiş Rum, Venedikli ve Cenevizli tüccar ve bankacıların tekrar işleri başına dönmeleri teşvik edilmiş, bunların cemâat teşkilatı kurmalarına, örf, âdet ve dinleri kadar iktisadî faaliyetlerini de serbestçe icrâ etmelerine izin verilmişti. Bu…

Read More

Dilci ve târihçi. 1874 senesinde Bodrum’da doğdu. İstanbul Dârülfünûn’da profesörlük yaptı. İki dönem Niğde mebusluğunda bulundu. Dil ve târih konularındaki araştırmaları ile tanındı. 1961 senesinde İstanbul’da öldü. Eserleri: Türkçede Arabî ve Lâtin Harfleri ve İmlâ Mes’eleleri (1925), Küçük Türk Tetebbuları (1925), Hammurâbi Kânunu (1925), Arabî Harfler Terakkimize Mâni Değildir (1927), Vatandaş Türkçe Konuş (1928), Türkler ve Yahûdîler (1928), Hitit Kânunu (1931), Türkiye Yahûdîleriyle İlgili Belgeler (1931), 2. Abdülhamîd ve Siyonizm (1933), Türkiye Yahûdîleriyle İlgili Belgelere Ek (1941), Bodrum Târihi (1945), Türkçe’nin İspanyolca Üzerine Tesiri, Türkiye Yahûdîlerinin Târihiyle İlgili Yeni Belgeler…

Read More

Alm. Galatih (n), Fr. Galalithe (f), İng. Galalith. Sütün kazeini ile formaldehitten elde edilen bir plastik madde. Formaldehit molekülleri kazein (protein) molekülleri ile birleşirken su çıkar. Bu tip birleşmeye kondansasyon adı verilir. Birleşme üç boyutta ve her yöne dağıldığı için, çok sağlam ve sert bir ürün ortaya çıkar. Sütün kazeinine boya ve dolgu maddeleri ilâve edilerek iyice karıştırılır. Levha veya çubuk şekline sokularak, formaldehit banyosuna batırılır. Reaksiyon çok yavaş meydana gelir. Banyodan çıkarılan ürün kurutulur. Kondansasyon yine devâm eder. Sıcakta yumuşamayan bir madde meydana gelir. Çoğunlukla tornada şekillendirilir. Düğme, kalem…

Read More

Alm. Milchstrasse (f), Fr. Galaxie, İng. Galaxy. Uzayda milyonlarca yıldızın, gaz ve toz bulutlarının kümeleştiği uzay odaklarının genel adı. Gökada olarak da bilinir. Bol yıldızlı sâkin bir gecede gökyüzüne bakıldığı zaman, bir uçtan diğer uca uzayan parlak bir şerit görülür. Gökyüzünün diğer kısımlarına nazaran çok daha parlak olan bu yıldızlar topluluğu, bizim galaksimiz samanyolundan başka bir şey değildir. Ancak görülebilen, Samanyolunu meydana getiren kollarından birisidir. Uzayda yer alan galaksiler içinde en çok bilineni Samanyoludur. Yaklaşık olarak yüz bin ışık yılı (ışık yılı; ışığın bir yılda gittiği yoldur) ki, 96×1010 km…

Read More

Bugün kuzeydoğu Bulgaristan ile Ukrayna Cumhûriyetinde yaşayan, Hıristiyanlığın Ortodoks mezhebine mensup bir Türk boyu. Gagavuz kelimesinin etimolojik yönden ele alınınca “Gök Oğuz”dan geldiği sanılmaktadır. Menşeleri hakkında çeşitli görüşler bulunmakta ise de, 11. yüzyılda Asya’dan, Balkanlara göçtükleri, Peçeneklerle aynı soydan geldikleri ve Uz (Oğuz) Türklerinden oldukları sanılmaktadır. Dilleri Islavcanın etkisinde kalmakla berâber, Türkçedir. Hıristiyanlığın tesirinde kalarak Ortodoksluğu benimsemişlerdir. Dobruca (Kuzeybatı Bulgaristan), Besarabya (Ukrayna) ve dağınık olarak Bulgaristan’ın diğer dağlık bölgelerinde yaşayan Gagavuzların sayısı 200.000 civârındadır. Türkiye’ye göç edenler, Müslümanlığı kabul etmişlerdir. 

Read More

Alm. Gadolinium (n), Fr. Gadolinium (m), İng. Gadolinium. Periyodik tablonun III-B grubunda bulunan nâdir toprak metallerinden bir element. Gd sembolü ile gösterilir. Gümüş parlaklığında, ferromanyetik bir metaldir. Gadolinyum’un atom numarası 64, atom ağırlığı ise 157,25’tir. Erime noktası 1312°C, kaynama noktası da yaklaşık olarak 3000°C’dir. Oda sıcaklığında özgül ağırlığı 7,9 g/cm3tür. Bileşiklerinde +3 değerliğini alır. Gadolinyum ilk defa 1886’da Fransız kimyâcı Charles Marignac tarafından keşfedildi. İsmi ise, Finli kimyacı Johan Gadolin’in isminden gelmiştir. Yer kürede diğer elementler arasındaki bolluk sırasına göre kırkıncı sırada yer alır. Umûmiyetle diğer nâdir toprak metalleri ile…

Read More