Gün: 14 Ağustos 2023

Alm. Leistung (f), Fr. Travail (m), İng. Work. Fizikte, bir cisim bir kuvvetin etkisi altındayken yer değiştiriyorsa, alınan yol ile kuvvetin bu yol doğrultusundaki bileşeninin çarpımı. Günlük hayatta iş kelimesi adalelerle yapılan veya zihnî bir çabayı gerektiren faaliyetin herhangi bir şekli için kullanılmaktadır. Bir ağırlığı kaldırmak demek, bir kuvveti bir yol boyunca tesir ettirmek demektir. Ağırlığın kaldırılacağı yüksekliğe göre yorgunluk farklı olur. Tesir ettirmek zorunda olunan kuvvetin büyüklüğüne göre de durum aynıdır. Bir kuvvetin iş yapabilmesi için, bu kuvvetin cismin hareket doğrultusundaki bileşeni sıfır olmamalıdır. Bu bakımdan, hareket hâlindeki bir…

Read More

DEVLETİN ADI İsviçre Konfederasyonu BAŞŞEHRİ     Bern NÜFÛSU        6.911.000 YÜZÖLÇÜMÜ  41.293 km2 DÎNİ   Hıristiyanlık RESMÎ DİLİ    Almanca, Fransızca, İtalyanca ve Romanş PARA BİRİMİ  İsviçre Frangı Orta Avrupa’da bulunan bir devlet. Kuzeyinde Almanya, doğusunda Avusturya ve Liechtenstein, güneyinde İtalya, batısında Fransa bulunur. 25 eyaletten meydana gelmiş konfederasyondur. Târihi Bugün İsviçre denilen Helvetia’da yaşayan Kelt kabilelerin M.Ö. 58 yılında Roma İmparatoru Julius Caesar’a yenilmeleriyle ülke beş asır boyunca Roma İmparatorluğunun bir bölümü sayılmıştır. M.S. 5. yüzyılda Hıristiyanlığı kabul etmiş olan Burgondlar, Jura’nın Cenevre Gölünün iki yanına yerleştiler. Almanlar ise Ren ile Aşağı Aar…

Read More

Alm. Konsultieren, Beratung, Fr. Consultation. İng. Advice, Consulting. Yapılacak bir işte, tecrübeli, emin ve bilgili kimselerle her yönden konuşmak, meşveret etmek, onlara danışmak, sormak. İstişârenin cemiyette de mühim bir yeri vardır. Durum devlet işlerinden şahsî duruma kadar insanları ilgilendirir. Eski Türk devletlerinde istişâre yerinde kullanılan Kingeç Cemiyetlerine yer verilmiştir. İslâmiyette de istişârenin önemi büyüktür. Peygamberimiz bile yapılacak bir işte sahâbenin fikrine baş vurmuştur. Allahü teâlâ; “Yapacağın işi önce meşveret et!” buyuruyor. Yavuz Sultan Selim’e, “Muvaffakiyetinin sırrı nedir?” diye sorulunca, şu meâldeki âyet-i kerîmeye uydum muvaffak oldum, dedi: “(Ey Peygamberim!) İş…

Read More

Alm. Austernfischer (m), Fr. Huîtier pie (m). İng. Oyster-catcher. Familyası: Yağmurkuşugiller (Charadriidae). Yaşadığı yerler: Antartik dışındaki bütün deniz kıyılarında yaşar. Anavatanı Güney kutuptur. Özellikleri: Güvercinden biraz büyük, gaga ve ayakları pembemsi renkte bir kuş. Deniz kıyılarındaki kurtçuk ve yumuşakçalarla beslenir. Göçücüdür. Çeşitleri: 21 alt türü bilinmektedir. Yağmurkuşugillerden 42 cm boyunda bir deniz kıyısı kuşu. Baş ve sırtları siyah, karın ve arka tarafları beyaz tüylüdür. Kanatlarında da beyaz benekler mevcuttur. Ayak ve gagaları pembemsi renktedir. Kuvvetli bacakları üçer parmaklıdır. Gaganın yanları basık olup 9 cm uzunluktadır. Gözleri parlak kırmızı renklidir. Kuluçka…

Read More

Alm. Auster (f), Fr. Huître (m), İng. Oyster. Familyası: İstiridyegiller (Ostreidae). Yaşadığı yerler: Ilıman ve sıcak denizlerde sürüler hâlinde yaşar. Özellikleri: İki parçadan meydana gelen kabukları kalın ve katmerlidir. Parçalar eşit büyüklükte değildir. Sol kabuk çukur olup, bununla vücudunu zemine bağlar. Düz olan üst kavkı (kabuk) kapak vazifesi görür. Ömrü: 10 yıldan fazladır. Çeşitleri: 100 türü bilinmektedir. Bunlardan yalnız Avrupa, Portekiz, Japon ve Amerikan istiridyeleri avcılar tarafından avlanır. Yumuşakçalar (Molusca) şubesinin yassısolungaçlılar sınıfından, ılıman ve sıcak denizlerde toplu hâlde yaşayan iki kabuklu bir hayvan. Zemine yapıştığı kabuk çukur ve büyük,…

Read More

Alm. Enteignung (f) (Von Grundbesitz), Fr. expropriation (f) légale, İng. legal expropriation. Toplumun faydalanması için yapılacak hizmetlerde gerekli olan, şahıslara âit gayri menkullerin kamu tüzel kişilerce satın alınması. İstimlâk, idârî bir muâmele olmakla beraber, ferdin mülkiyet hakkının bir tahdidi olduğundan aynı zamanda adlî mevzûat dâhilindedir. Kamu tüzel kişilerin toplumun istifâdesi için yaptığı çalışmalarda, zarûret hâlinde tatbik edilir. İstimlâk sâdece gayri menkullerin satın alınmasıdır. İstimlâkın özel bir çeşidi olan devletleştirmede gayri menkullerin (taşınmaz malların) yanısıra menkullerin de (taşınır malların da) satın alınması sözkonusudur. (Bkz. Devletleştirme) Eskilerden beri istimlâk, anayasa ve kânunlarla…

Read More

Alm. Türk Nationalhymne (f), Fr. hymne (m) national turc, İng. The Turkish National Anthem. Bir milletin varlığını ve istiklâlini gösteren millî sembollerinden biri. Bayrak da böyle bir semboldür. İstiklâl marşları, sembolü olduğu milletin husûsiyetlerini övücü bir dille anlatan bir güfteye ve özel bir besteye sâhiptirler. Milletlerin millî günlerinde, resmî törenlerde, çeşitli milletlerarası karşılaşmalarda çalınıp söylenmektedir. İstiklâl marşının çalınıp söylendiğini duyan herkesin saygı duruşuna geçmesi mecbûrîdir. Türk İstiklâl Marşını Mehmed Âkif Ersoy yazmış Zeki Üngör bestelemiştir. İstiklâl Marşı, Millî Mücâdelede henüz ilk zaferlerin elde edilmediği bir zamanda yazılmıştır. Vatanın kurtarılması savaşında…

Read More

Millî Mücâdele sırasında TBMM kararlarına karşı çıkanları yargılamak için ve Cumhûriyetin îlânından sonra da ilke ve inkılaplara cephe alanları sorgulayıp cezâlandırmak üzere kurulan mahkemeler (1920-1927). TBMM’nin Ankara’da toplandığı günlerde iç isyanların, millî ordunun kurulmasına karşı çıkanların ve askerden kaçma olaylarının önünü alabilmek için 29 Nisan 1920’de Hiyânet-i Vataniyye Kânunu çıkarıldı. Bu yasaya göre adı geçen suçlardan yakalananlar mahkemeye sevk edilecek, yargılanmalar on beş gün içinde sonuçlandırıldıktan sonra TBMM’nin onayı ile cezâlar infaz edilecekti. Ancak yasanın uygulanmasındaki aksaklıklar ve mahkemelerin yetersiz kalması üzerine Hıyânet-i Vataniyye Kânununda belirtilen suçlarla ilgili dâvâlara bakmak…

Read More

Alm. Festigung. Sicherung, Fr. Fortification, İng. Fortification. Düşman saldırılarını geciktirmek, durdurmak ve güçleştirmek için sahrada yapılan engebe, beton yuva, her türlü kazı, mayın ve lağım işleri. Bir savaşta, savaşan birliklerin harekâtını kolaylaştırmak maksadıyla teknik araçlar kullanılarak, tahrik, yakma ve tahkim işlerini yapan derin sulardan geçişi sağlayan özel yetiştirilmiş birliğe istihkâm sınıfı denir. İstihkâmın plânlı bir askerî hizmet olarak gelişmesi savaşın ortaya çıkardığı bir ihtiyâç netîcesidir. Eski çağlardan kalma kale kalıntıları, M.Ö. 3. asırda yapımına başlanan ve zamânımıza kadar varlığı sürdürülen Çin Seddi bu alandaki en mükemmel yapıdır. Muhârebe harekâtının desteklenmesinde…

Read More

Alm. Anstellung (f), Fr. Emploi (m), İng. Employment. İşverenler ve işçiler dâhil olmak üzere iş gücü seviyesinin iktisâdî faktörlerle birlikte üretimde bulunulması hâli. İş piyasasına emeğini arz eden ve makul istihdâm şartları içinde iş bulup çalışanların toplamı istihdâm seviyesini ve iktisâdî faaliyetle bilfiil meşgul kimselerle iş arayıp da bulamayan işsizlerin toplamı “tam istihdâm seviyesini” meydana getirir. İş gücü seviyesi ile istihdâm seviyesinin iş gücü sayısına oranı “İstihdâm nisbetini” verir. İşsiz miktarının iş gücü sayısına oranı ise “işsizlik nisbetini” gösterir. İstihdâm nisbetine tesir eden unsurlar: Toplam emek talebi ve emekle birlikte…

Read More

Girişilecek bir işin hayırlı olup olmayacağını anlamak için abdest alıp iki rekat namaz kıldıktan sonra rüyâ görmek üzere uykuya yatma. Peygamber efendimiz; “İstişâre eden (danışan) pişman olmaz, istihâre eden zarar etmez.” buyurdu. İmâm-ı Gazâlî hazretleri de; “Dört şeyi yapan dört şeyden mahrum kalmaz. Şükreden, ziyâdeden (fazlasından); tövbe eden, kabulden; istihâre eden, hayırdan; istişâre eden hakîkate ulaşmaktan mahrum olmaz.” demiştir. Her müminin istihâre yapması sünnettir. İstihâreye yatacak kişi, önce iki rekat namaz (istihâre namazı) kılar. Namazın birinci rekatında Fâtiha ve Kâfirûn, ikinci rekatında da Fâtiha ve İhlâs sûresini okur. Namazdan sonra…

Read More

Alm. Antrag (m); Gesuch (n), Fr. Pétition (f); requète (f), İng. Petition; officiae request. Bir şey istemek, dilemek için yazılan yazı, dilekçe, arzuhal. Arapça ricâ, tevâzu ile istemek, resmî makamlara mürâcaat ederek arzuhal ile taleb etmek (istemek) demektir. Dilekçeler imzâlı ve pullu olurdu. Günümüzde pul yapıştırılmamaktadır. Anayasanın vatandaşlara tanıdığı haklardan biri de kendisi veya kamu ile ilgili olarak tek başına veya toplu olarak dilekçe ile Büyük Millet Meclisine başvurulabilmesidir. Şahsı ile ilgili olarak yapılan böyle mürâcaatlarda, istidâ (dilekçe) sâhiplerine yazıyla sonucu bildirilir. Ayrıca devlet dâirelerine de aynı şekilde mürâcaat yapılabilir.

Read More

Göktürk Devleti hükümdârı. Göktürk Devletinin (552-745) kurucusu olan Bumin Kağan’ın kardeşidir. Bumin Kağan (552-553), Avarlara isyân ettiğinde İstemi, on boyun başında olarak ona yardım etti. Göktürk Devleti kurulunca Bumin, Doğu Göktürk Kağanı, İstemi de Batı Göktürk Yabgusu oldu. Bumin’in 553 yılında ölümüyle İstemi Büyük Göktürk Kağanı seçildi. 576 târihinde ölümüne kadar kağanlık yaptı. İstemi Kağan, Göktürk Devletinin batısındaki Akhunlar Devleti ile 563-567 yılları arasında savaşıp onları yendi. Bütün Mâverâünnehr’i ele geçirip Sâsânî Devleti (224-651) ile komşu oldu. Batı Göktürkler İli Irmağı boyu merkez olmak üzere; Kâşgar, Kulca, Cu Irmağı boyu,…

Read More

Alm. Stocker (m), Fr. Saurel (m), İng. horsemackerel. Familyası: Uskumrugiller (Scombridae). Yaşadığı yerler: Ilık ve sıcak denizlerde yaşar. Atlas Okyanusu, Akdeniz, Marmara ve Karadeniz’de yaygındır. Özellikleri: 20-30 cm uzunluktadır. Sırtı yeşilimtrak-mavi, yanları gümüşî-gri, karnı beyazdır. Çeşitleri: Memleketimizde Karadeniz istavriti, sarıkanat ve karagöz istavriti olmak üzere üç formu vardır. Sıcak ve ılıman denizlerde yaşayan, Uskumrugiller familyasından kemikli bir balık. Sırtı yeşilimtrak-mavi, yanları gümüşî gridir. Solungaç kapaklarında siyah birer benek bulunur. Yan çizgi boyunca sıralanan bir dizi kemiksi pulcuklardan dolayı kolayca tanınır. Hızlı yüzücü balıklardır. Vücutlarının pulları çok küçük olduğundan pulsuz gibi…

Read More

Alm. Statistik (f), Fr. Statistique (f), İng. Statistics. Toplumsal nitelikteki olaylarla ilgili sayısal (kantitatif) verileri toplamak, bu verileri analiz etmek ve bunlardan politikaya ilişkin sonuçlar çıkarılmasında kullanılan matematiğe dayalı bilim dalı. Özellikle, sosyal bilimlerde ve biyoloji ve tıp alanlarında kullanılır. Toplum olaylarıyla onları etkileyen değişkenler arasındaki münâsebetler hakkında genellemeler yapılmasına imkân verir. Menşei, Romaimparatorluğuna kadar dayanan sayısal (kemmî) bilgi toplama faaliyeti ilk defâ 1748 yılında Achenwall, devletle (status) ilgili bilgi anlamına gelen istatistik olarak adlandırılmıştır. İlk olarak doğum, ölüm, göç ve evlenme olayları incelenmesi yoluyla demografi (nüfus bilim) olarak ortaya…

Read More

Bir ismi de İsrâil olan Yâkûb aleyhisselâmın neslinden gelenlere verilen ad. Benî İsrâîl. Yâkûb aleyhisselâmın oğlu hazret-i Yûsuf Mısır’da vezir olunca babası ve yakınlarını Mısır’a getirtti. Zamanla çoğaldılar. Ancak daha sonra Mısır’ın yerli halkı olan Kıptîlerden zulüm ve hakâret görmeye başladılar. Nihâyet Allahü teâlâ onlara Mûsâ aleyhisselâmı peygamber olarak gönderdi. Mûsâ aleyhisselâm Mısır’daki Kıptî hükümdârı olan Firavun’u dîne dâvet etti. İsrâiloğullarına serbestlik vermesini istedi. Firavun kabul etmedi; “Mûsâ büyük sihirbâzdır. Bizi aldatıp memleketimizi elimizden almak istiyor.” dedi. Onunla mücâdeleye başladı. Mûsâ aleyhisselâm, mûcizeler göstererek onu âciz bıraktı. Firavun bu mûcizeler…

Read More

İsrâiloğullarından yâni Ehl-i kitap denilen Yahûdî ve Hıristiyanlardan gelen haberler ve rivâyetler. Peygamberlerden Yâkûb aleyhisselâmın bir ismi de İsrâil’dir. Bu sebeple onun nesline “Benî İsrâil” denilmiştir. Ehl-i kitâb da bu isimle anılmıştır. Onlardan gelen haberlere İsrâiliyyât denmesi bu îtibârladır. İsrâiliyyât üç kısma ayrılır. Hurâfe ve uydurma özelliğinde olan ve nakledilmesi yasaklanan haberler. Ehl-i kitabın anlattıklarından, Müslümanlar tarafından tasdik (doğrulama) veya tekzib (yalanlama) edilmemesi bildirilen haberler. İslâmî akîdelere, îmân esaslarına ve dînî hükümlere ters düşmeyen ve nakledilmesi mübah olan haberler. Sahîh-i Buhârî’de nakledilen bir hadîs-i şerîfte Peygamber efendimiz (sallallahü aleyhi ve…

Read More

DEVLETİN ADI İsrâil Cumhûriyeti BAŞŞEHRİ Kudüs NÜFÛSU         5.239.000 YÜZÖLÇÜMÜ 20.770 km2 RESMÎ DİLİ İbrânice DÎNİ Mûsevîlik PARABİRİMİ Miskal Ortadoğu’da Arap ülkeleriyle çevrili ve dünyânın tek Yahûdî devleti. Kuzeyinde Lübnan, doğusunda Sûriye ve Ürdün, güneybatısında Mısır, batısında Akdeniz yer alır. Târihi İsrâil’in târihi çok eskilere dayanır. Hazret-i Dâvûd ve hazret-i Süleymân zamanlarında doğru yolda olan ve peygamberlere inanan Yahûdîler devlet kurmuşlardı. Fakat daha sonra hak yoldan ayrıldılar. Allahü teâlâ onlara Îsâ aleyhisselâmı peygamber olarak gönderdi. Yahûdîler hazret-i Îsâ’ya inanmadılar ve çok eziyet ettiler. Öldürülmesi için çeşitli yollara başvurdular. Nihâyet havârilerden Yuda,…

Read More

Kıyâmet günü sûr denilen boruyu üfürecek olan melek. İsrâfil aleyhisselâm dört büyük melekten biridir. İki defâ sûra üfürür. Birincisinde Allahü teâlâdan başka her diri ölecek, ikincisinde ise hepsi yeniden dirilecektir. Allahü teâlâ Zümer sûresi 68. âyet-i kerîmesinde meâlen buyurdu ki: “Kıyâmetin yok edici sûrundan sonra, ikinci bir sûr üflenir. Bu sese bütün beşeriyyet tâbi olur. Bu emirle kalkıp hâzır olurlar.” İsrâfil aleyhisselâm ilk defâ sûra üfürünce sûrdan büyük bir ses çıkarak yedi kat göklere ve yerin her tarafına ulaşacaktır. İşitenlerin hepsi, yerde olsun göklerde olsun, ölecektir. İnsanlar bu esnâda birbirlerine…

Read More

Her türlü imkân ve varlığı boşuna harcama, saçıp savurma. Bütün nîmetleri Allahü teâlânın insanlara verdiği birer emânet sayan İslâm dîni, bunları, sâdece O’nun rızâsını elde etmeyi ve insanlara hizmete elverişli yerlerde kullanmayı emreder. Parayı, malı dînimizin uygun gördüğü yerlere vermemek cimrilik, uygun görmediği yerlere dağıtmak da israftır. İsrafın zıddı iktisattır. İsraf ve cimrilik, kalbin mânevî hastalıklarından sayılmıştır. İslâm dîni israfı; içki, kumar, fuhuş, rüşvet gibi topluma ve kişiye zarar veren işleri, harcamaları açıkça yasaklamıştır. Allahü teâlâ Kur’ân-ı kerîm’de israf ile ilgili âyet-i kerîmelerde meâlen buyurdu ki: “İsraf etmeyiniz. Allah israf…

Read More

Alm. Alkohol; Spiritus (m), Fr. alcool; esprit de vin (m), İng. alcohol; spiritis. Evlerde ve sanâyide sıkça kullanılan etanol çözeltilerinin ticârî ismi. İçki olarak kullanılmasını önlemek üzere içine permanganat (menekşe renk verir) ve metanol (gözleri kör edebilen zehir etkisi yapar) gibi maddeler konur. Etil alkol, tuvalet ispirtosunda %75 nispetinde, mavi ispirtoda % 90 nispetinde ve kozmetikte kullanılan sanâyi ispirtosunda %92 nispetinde bulunur.

Read More

Alm. Buchfink (m), Fr. Pinson (m), İng. Chaffinch. Familyası: İspinozgiller (Fringillidae), Yaşadığı yerler: Palearktik bölgelerin ağaçlık yerlerinde. Kafeste de beslenir. Özellikleri: Serçe iriliğinde ötücü bir kuş. Tepe ve ensesi mâvi-gri, kuyruk çıkıntısı ise yosun yeşilidir. Ömrü: 24 yıl kadar. Çeşitleri: Kayın ispinozu, dağ ispinozu, mâvi ispinoz. Ötücü kuşlar takımının İspinozgiller familyasından konikgagalı bir kuş. Boyu 16 cm olup, 20 gram kadar ağırlıktadır. Bahçe ve orman kenarlarında bulunur. Erkekler dişilerden daha parlak renklidir. Yuvasını park ve bahçelerdeki ağaçların çatallı dalları üzerine kurar. Dişi tarafından yapılan yuva çanak şeklinde olup, dış kısmı…

Read More