Allahü teâlânın emirlerinin yerine getirilmesinde Peygambere vekil olan zât. Emîr-ül-mü’minîn, İmâm-ül-müslimîn yerine kullanılan bir tâbir olup, bütün Müslümanların emîri, hükümdârı mânâsına gelir. Kelimenin çoğulu, hulefâ’dır. Bu tâbir, tekil ve çoğul olarak Kur’ân-ı kerîmde geçmektedir. İlk halîfe ünvânı verilen, hazret-i Ebû Bekr’dir “radıyallahü anh”. Kendisine Halîfe-i Resûlullah (Resûlullah’ın halîfesi) denilmiştir. Tasavvuf ilminde kâmil bir mürşidin, talebeleri içinden, talebe yetiştirmeye ehil olanlara, usûlüne göre izin vererek irşâd ile görevlendirdiği kimse için de halîfe tâbiri kullanılır. Peygamber efendimizin: Allahü teâlâ tarafından vahyedilenleri bildirmek, öğretmek; mürşid olarak insanları terbiye etmek; din ve dünyâ işlerini,…
Read MoreKategori: 08. Cilt
Hatm-i Tehlîl
Yetmiş bin Kelîme-i tevhîd, yâni “Lâ ilâhe illallah Muhammedün Resûlullah” sözünü okumak. Bir kimse bu mübârek sözü tekrar tekrar söyleyince, Allahü teâlâdan başkasını yok bilmekte, her şeyden yüz çevirip, hak olan bir mâbûda dönmektedir. Tevhîd kelimesini çok okumanın sevâbı birçok hadîs-i şerîflerde bildirilmiştir. (Bkz. Kelîme-i Tevhîd) Îmân ile ölenlere hatm-i tehlîl yapmak ve sevâbını rûhlarına hediye etmek çok faydalıdır. Peygamber efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellem ”buyurdu ki: “Bir kimse kendisi için veya başkası için yetmiş bin aded kelime-i tevhîd okursa, günâhları affolur.”, “Lâ ilâhe illallah diyen kimse Cennet’e girer.” Evliyâdan…
Read MoreHatim Okumak
Kur’ân-ı kerîm’i başından sonuna kadar okumak. Hatim lügatte; bitirmek, sona erdirmek, hatim etmek, tamamlamak, bir de, yüzük mânâlarına gelir. Hatim okumak ve dinlemek bir ibâdettir. Hadîs-i şerîfte; “Kur’ân-ı kerîmi tecvide (usûlüne) uygun okuyana şehid sevâbı verilir.” buyruldu. Yetmiş bin kelime-i tevhîd okumaya “hatm-i tehlîl”; hatim okumaya da “hatm-i şerîf” denir. Ayrıca Kâbe’de bir yerin adı “Hatim” olarak geçer. Kur’ân-ı kerîm’in her âyetini okumaya ayrı sevap verilir. Hepsini hatim edene verilen sevap daha çoktur. Kur’ân-ı kerîm’in ilk sûresi “Fâtiha”dan başlayıp, son sûresi “Nâs”a kadar okumak hatim olur. Birkaç sûre veya âyet…
Read MoreHaliç
HALİÇ Alm. Goldenes Horn (n), Fr. Gorne d’Or (f). İng. Golden Horn. İstanbul’da Sarayburnu Yarımadası ile şehrin Beyoğlu yerleşme alanı arasında bulunan tabiî bir iç liman. Bizanslılar Chrysokeras, İngilizler Golden Horn ve Fransızlar Gorne d’Or ismini vermişlerdir ki her üç kelime de “Altın Boynuz” demektir. Haliç’e kuşbakışı bakıldığında Kâğıthane veAlibeyköyü suları ile birlikte bir geyik boynuzu görüntüsündedir. Sularının temiz ve berrak olduğu zamanlarda, akşam güneşi vurunca suları altın rengini alırdı. Bu yüzden Halice “Altın Boynuz” ismi verilmiştir. Ayrıca en büyük gemilerin bile barınabildiği bir iç liman olduğu için deniz ticâreti…
Read MoreGotlar
Alm. Goten (pl.), Fr. Goths, Gots (pl.) İng. Goths. Güney İskandinavya’nın Gotland bölgesinde oturan bir Germen kavmi. Gotlar mîlâdî 1. yüzyılda İskandinavya’yı bırakıp, Vistula’nın alt kısmında yerleşmişlerdi.İkinci yüzyılda Karadeniz’in kuzey kıyılarına gelmişler, 3. yüzyılda ise birçok kafileler hâlinde Yunanistan, Trakya ve KüçükAsya’nın sâhil şehirlerine yerleşmişlerdir. Akrabaları olan birçok kavimleri çeşitli bölgelerde bıraktıktan sonra etnik bütünlüklerini kaybetmiş ve Ostrogotlar (Doğu Gotları) ile Vizigotlar (Batı Gotları) olmak üzere ikiye ayrılmışlardır. Gotlar, sağlam idârî, askerî teşkilâtlar kurup, güçlenerek Roma İmparatorluğu elindeki Dacya’yı işgal etmişlerdir. İmparatorluk ile sıkı münâsebetleri sonucu Ostrogotlar medenileşmeye başlamışlardır. Hattâ…
Read MoreGüneş
Alm. Sonne (f), Fr. Soleil (m), İng. Sun. Kimlik bilgileri: Dünyâdan ortalama uzaklığı 149.598.000 km Çapı 1.391.000 km Kütlesi 1.99x1030kg Özgül ağırlığı 1,41 gr/cm3 Yüzey ısısı 6000 K° (Kelvin derece) Çekirdek ısısı 14.000.000 K° Bileşimi % 75 hidrojen, % 24 helyum,% 1 diğer elementler Galaksimizin merkezine uzaklığı 30.000 ışık yılı Galaksimizin merkezi etrâfında dönüş periyodu 225.000.000 yıl Galaksimizin merkezi etrâfında dönüş hızı 250 km/sn Işığının dünyâmıza ulaşım zamânı 8,3 dk Dünyâmızda canlıların yaşayabilmesi için gerekli olan enerjiyi (ısı ve ışık) sağlayan, kendi sisteminin merkezinde yer almış, samanyolu galaksisindeki yaklaşık iki…
Read MoreHatîb bin Ebî Beltea
Eshâb-ı kirâmdan. Peygamber efendimizin, hükümdârlara gönderdiği elçilerdendir. İsmi, Hatîb bin Ebî Beltea’dır. Ayrıca Amr ismi ile de bilinmektedir. Künyesi Ebû Muhammed veya Ebû Abdullah’tır. Aslen Yemenlidir. Doğum târihi belli değildir. 650 (H. 30) senesinde Medîne-i münevverede vefât etti. Genç yaşında Mekke-i mükerremeye gelip, hicretten önce Müslüman oldu. Diğer Müslümanlarla birlikte Medîne’ye hicret etti. Ensârdan (Medîneli Müslümanlardan) Hâlid bin Râhile ile kardeş yapıldı. Bedir Savaşında bulundu. Peygamber efendimiz İslâmiyete dâvet için yabancı devlet başkanlarına elçiler gönderdiği sırada Hatîb bin Ebî Beltea’yı da Mısır Kralı Mukavkıs’a gönderdi. Kendisi iyi bir binici ve…
Read MoreHassân bin Sâbit
Peygamber efendimizin şâiri. Ensârdan yâni Medîneli Müslümanlardandır. Künyesi Ebû Velid’dir. Ebû Abdurrahmân veEbû Hüsâm da denilmiştir. Aslen Yemenli olup, soyu Benî Neccâr Kabîlesinden Hazrec Kabîlesine, bunlardan da Kahtan Kabîlesine ulaşır. Annesi Füri’ate binti Hâlid de Hazrec Kabîlesindendir. Doğum târihi bilinmemektedir. Kendisinden nakledildiğine göre, Peygamber efendimizden 7 veya 8 sene önce doğmuştur. 682 (H.62) senesinde 120 yaşında Medîne-i münevverede vefât etti. Şam ve civârında hüküm süren Gassânî hükümdârları sarayına mensup olan Hassân bin Sâbit; Müslüman olmadan önce de meşhur şâirlerdendi. Resûl-i ekrem efendimizin peygamberliğini açıklayıp, İslâm dînine dâvete başlaması ile Hazrec…
Read MoreHasan bin Ali
Resûlullah “sallallahü aleyhi ve sellem” efendimizin torunu, İslâm halîfelerinin beşincisi. Ehl-i Beytin dördüncüsü, on iki imâmın ikincisidir. Babası hazret-i Ali, annesi ise Resûlullah efendimizin kızı Fâtımat-üz-Zehrâ’dır. Künyesi Ebû Muhammed olup, lakabı Müctebâ’dır. 625 (H. 3) senesinde Medîne-i münevverede doğdu. 669 (H.49) da Medîne’de zehirlenerek şehid oldu. Peygamber efendimiz “sallallahü aleyhi ve sellemin”; “Cennet gençlerinin seyyidi, efendisidir” buyurduğu Hasan “radıyallahü anh”, 625 (H.3) senesinin Ramazan ayı ortasında doğdu. Peygamber efendimiz, kulağına ezân ve ikâmet okuyup, ismini Hasan koydu. Doğumunun yedinci günü akîka olarak iki tâne koç kesti. Saçını da kestirip ağırlığınca…
Read MoreHanzala bin Ebî Âmir
Eshâb-ı kirâmdan. Ensârın yâni Medîneli Müslümanların ileri gelenlerindendir. İsmi, Hanzala bin Âmir bin Sâfi bin Mâlik’tir. Tâkî ve Gâsil-ül-Melâike lakaplarıyla meşhurdur. Medîne’deki büyük kabîlelerden Evs kabîlesine mensuptur. Doğum târihi bilinmemektedir. 624 (H.3) senesinde Uhud’da şehid oldu. Hanzala “radıyallahü anh”, Peygamber efendimize, peygamberlik bildirilmeden önce de îmân sâhibi olup, Allah’ın birliğine inanır, putlara tapmazdı. Hanîf yâni İbrâhim aleyhisselâmın dînindeydi. Peyamber efendimizin dâveti üzerine hemen Müslüman oldu. Bedir Savaşında bulunup, büyük kahramanlıklar gösterdi. Bedir Savaşından bir müddet sonra, Abdullah bin Übey’in kızı Cemile ile nikâhlandı. Ertesi gün de Kureyş müşrikleriyle savaş yapacaktı.…
Read MoreHalîme Hâtun
Peygamber efendimizin süt annesi. Mekke civârında yaşayan Benî Sâ’d Kabîlesindendir. Aynı kabîleden hâris’in zevcesi (hanımı) idi. Peygamber efendimiz dört yaşına kadar süt annesi Halîme Hâtun’un yanında kalmıştır. O zamanlar Mekke halkı âdet olarak çocuklarını bir süt anneye verirlerdi. Havası iyi ve suyu tatlı olan civârdaki yaylalara gönderirlerdi. Buna Mekke’nin sıcak havası sebeb oluyordu. Her sene bu maksatla civâr kabîlelerden pekçok hanım gelir, emzirmek için birer çocuk alıp giderlerdi. Çocukları büyütüp teslim edince de pekçok ücret ve hediyeler alırlardı. Âdet olduğu üzere Peygamber efendimiz de Benî Sâ’d kabîlesinden Hâris’in hanımı Halîme…
Read MoreHâlid bin Velîd
Eshâb-ı kirâmın ve İslâm kumandanlarının büyüklerinden. İsmi Hâlid, künyesi Ebü’l-Velîd ve Ebû Süleymân’dır. Nesebi Hâlid bin Velîd bin Mugîre bin Abdullah bin Amr bin Mahzûn’dur. Annesi Lübâbe, Resûlullah efendimizin hanımı Meymûne’nin kız kardeşidir. Hazret-i Hâlid bin Velîd’in soyu, Mürre bin Kâb’da Peygamber efendimizinki ile birleşir. Kureyş’in ileri gelenlerinden ve kumandanlarındandır. Bütün Arap kabîleleri tarafından tanınır ve sevilirdi. Bedr ve Uhud savaşlarında henüz Müslüman olmadığından düşman birliklerinden birinin kumandanıydı. Hudeybiye’de düşman tarafında bulundu. Peygamber efendimiz umre yapmak için Mekke’ye geldiğinde Hâlid saklandı. Peygamber efendimize görünmedi. Peygamber efendimiz Hâlid’in Müslüman olan kardeşi…
Read MoreHâlid bin Sinan Abesî Aleyhisselâm
İsâ aleyhisselâmla, Muhammed aleyhisselâm arasındaki zamanda gönderilen bir peygamber. Aden beldesinde yaşayan bir kavme gönderilmiştir. Bu kavmin Abes kavmi olduğu rivâyet edilmektedir. Hayâtı, yaşayışı, ümmeti ile olan münâsebetleri hakkında fazla bilgi bulunmayan Sinan bin Abesî aleyhisselâm, vefâtından kırk gün sonra kabrinin açılmasını vasiyet etti ve âhiretle ilgili hususları anlatacağını bildirdi. Ancak oğulları; “Bize öldükten sonra kabirden çıkan kimsenin çocukları derler!” bahânesiyle kabrinin açılmasına mânî oldular. Böylece câhillikleri büyük bir hıyânete sebeb oldu. Dolayısıyla babaları olan bir peygamberi ve onun vasiyetini de zâyi ettiler. Peygamberimiz Muhammed aleyhisselâma peygamberlik emri bildirildikten sonra,…
Read MoreHâlid bin Sa’îd
Eshâb-ı kirâmdan. Peygamber efendimizin kâtiblerinden olup, Eshâb-ı kirâm arasında “Sâbikûn-ı evvelîn” denilen ilk Müslümanlardandır. İsmi, Hâlid bin Sa’îd bin Âs bin Ümeyye’dir. Annesi Ümmü Hâlid binti Habbâb es-Sekafî’dir. Doğum târihi kesin olarak bilinmemekte olup, 634 (H.13) senesinde Yermük Harbinde şehid düştü. Hâlid bin Sa’îd, Peygamber efendimizin insanları İslâm dînine dâvet ettiği ilk zamanlarda Müslüman oldu. Hanımı Ümeyye ve kardeşi Ömer onun teşvîki ile Müslüman oldu. Şiddetli bir İslâm düşmanı olan babası Ebû Uhayha, Müslüman olmadığı gibi, Müslümanlığı kabul ettiği için oğlu Hâlid’e çok eziyet etti. Onu evinin mahzenine hapsettirip günlerce…
Read MoreHala Sultan
Kadın sahâbîlerden. İsmi bilinmemekte olup Ümmü Hırâm künyesi ile meşhurdur. Türkler tarafından Hala Sultan diye bilinmektedir. Babası Milhân bin Hâlid, annesi Mülkiyye binti Mâlik’tir. Hazrec kabîlesinin Neccâroğulları koluna mensuptur. Ensârın (Medîneli Müslümanların) büyüklerinden olan Enes bin Mâlik’in (radıyallahü anh) teyzesidir. Resûlullah efendimizin de teyzeleri tarafından akrabâsı olup süt teyzesidir. Bi’setten (Peygamberimize peygamberliği bildirilmeden) önceMedîne’de doğdu. 647 (H. 28) senesinde Kıbrıs’ta şehid oldu. İslâmiyetten önce Amr bin Kays ile evlendi. Ondan Kays ve Abdullah adlı iki oğlu oldu. Peygamber efendimiz, İslâmiyeti anlatmaya başlayınca Müslüman oldu. Kocası îmân etmeyince ayrıldılar. Daha sonra…
Read MoreHafsa binti Ömer
Resûlullah efendimizin “aleyhisselâm” mübârek hanımlarından. Hazret-i Ömer’in kızı olup, annesinin ismi Zeyneb binti Maz’ûn’dur. Bi’set’ten yâni Peygamber efendimize peygamberliğin bildirilmesinden beş sene önce doğdu. 665 (H.45) senesinde Medîne-i münevverede vefât etti. Hazret-i Hafsâ, babası hazret-i Ömer, İslâmiyeti kabul edince, Müslüman oldu. Huneys bin Huzâfe ile evlendi. Huneys ile önce Habeşistan’a sonra Medîne’ye hicret etti. Huneys, Bedr ve Uhud gazvelerine katıldı. Uhud’da yaralanıp, Medîne’de şehid olunca, hazret-i Hafsâ genç yaşta dul kaldı. Hicretin üçüncü yılında Peygamber efendimiz ile nikâhlanmakla şereflendi. Peygamber efendimiz kendisine hitâben; “Ey Hafsa! Sakın çok konuşma! Allahü teâlâyı…
Read MoreHadîce-tül Kübrâ
Peygamber efendimizin “aleyhisselâm” ilk hanımı, ilk îmân eden hür kadın ve Müslümanların annesi. Kureyş Kabîlesinin kibar ve asil bir âilesine mensuptur. Babasının adı Hüveylid, annesininki Fâtıma’dır. Nesebi Hadîce binti Hüveylid bin Esad bin Abdü’l-uzzâ bin Kuseyy bin Kilâb bin Mürre bin Ka’b bin Lüey bin Gâlib idi. Nesebi, Peygamber efendimiz ile baba tarafından Kuseyy, anne tarafından Lüey Sülâlesiyle birleşmektedir. Câhiliye devrindeki lakabı Tâhire idi. Doğum târihi kesin bilinmemektedir. 619’da hicretten üç sene önce altmış beş yaşında Mekke’de vefât etti. Hazret-i Hadîce’nin “radıyallahü anha” nesebi, güzelliği, ilmi, malı, şerefi, iffeti ve…
Read MoreHâcegî Muhammed Emkenegî
Evliyânın büyüklerinden. Silsile-i aliyye denilen büyük âlim ve velîlerin yirmi birincisidir. 1512 (H.918) de Buhârâ’nın Emkene (İmkene) kasabasında doğdu. 1599 (H.1008) senesinde doksan yaşındayken Emkene’de vefât etti. Evliyânın büyüklerinden Dervîş Muhammed hazretlerinin oğlu ve Muhammed Bâkî-billâh hazretlerinin hocasıdır. Din ve fen ilimlerini babasından öğrendi. Yine babasından feyz alarak tasavvufta yetişip kemâle erdi. Ruh ilimlerinin mütehassısı idi. Bütün ömrü; İslâmiyete hizmetle ve Peygamberimizin (sallallahü aleyhi ve sellem), güzel ahlâkını insanlara duyurmakla ve öğretmekle geçti. Hâcegî Emkenegî (İmkenegî) hazretleri, dünyevî sıkıntıları çok olduğu zamanlarda bile, talebeleri yetiştirmekle meşgul olurdu. Bir gün talebeleri…
Read MoreHabbâb bin Eret
Resûlullah efendimize îmân etmekle şereflenen ilk sahâbîlerden. İsmi Habbâb, künyesi Ebû Abdullah’tır. 586 senesinde Mekke’de doğdu. 657 (H.37)de Kûfe’de vefât etti. Resûlullah efendimiz, Zeyd bin Erkâm’ın evinde bulunduğu bir sırada Müslüman oldu. İlk Müslüman olan erkeklerin altıncısıydı. İslâmın ilk günlerinde, inanmayanların kin ve intikamla baktığı bir zamanda Müslüman olmak, hattâ Müslüman olduğunu açıklamak çok zordu. Buna cesâret etmek; can, mal, îtibâr, kısaca her şeyini göze almak demekti. Müslüman olduğu için, müşrikler, inanmayanlar tarafıdan çok işkence yapıldı. Başı sıcak demirle dağlandı. Ümmü Enmâr isimli bir kadının âzâdlı kölesi olan hazret-i Habbâb,…
Read MoreHamza bin Abdülmuttalib
Peygamber efendimizin amcası. İlk Müslümanlardandır. Künyesi, Ebû Ammâre (Umâre) ve Ebû Ya’lâ olup, lakabı Esedullah (Allah’ın Arslanı)dır. Aynı zamanda Peygamber efendimizin süt kardeşidir. Annesi Hâle, Peygamberimizin annesi hazret-i Âmine’nin amcasının kızıdır. Resûlullah efendimizden iki veya dört sene önce doğdu. Hicretten yedi sene önce 615’te Müslüman oldu. 626 (H.4) senesinde şehid edildi. Bir gün Peygamber efendimiz Safâ Tepesinde Mekkeli müşrikleri (inanmıyanları) İslâmiyete dâvet ettiği sırada onlardan hakâret gördü. Başta Ebû Cehil olmak üzere müşrikler Peygamber efendimize saldırdılar. Mübârek saçları darmadağın oldu. Mübârek yüzü kana boyandı. Bu olanları orada bulunan bir hizmetçi…
Read MoreHârûn Aleyhisselâm
İsrâiloğullarına gönderilen peygamberlerden. Hazret-i Mûsâ’nın ana-baba bir büyük kardeşidir. Babasının ismi, İmrân bin Yasher’dir. Soy îtibâriyle Yâkûb aleyhisselâmın oğullarından Lâvî’ye dayanır. Mısır’da doğdu. Mûsâ aleyhisselâmdan üç sene önce Tûr-i Sinâ’da vefât etti. Hârûn aleyhisselâm, İsrâiloğulları üzerine Firavun’un ve kıbtîlerin zulüm ve baskılarının arttığı sırada doğdu. Çocukluğu ve gençliği Mısır’da geçti. Mûsâ aleyhisselâma peygamberlik emri bildirildikten sonra, Hârûn aleyhisselâma da peygamberlik emri bildirildi. Mûsâ aleyhisselâmla birlikte Firavun’a gitmeleri, onu ve avânesini Allahü teâlâya îmâna dâvet etmeleri emredildi. Hârûn aleyhisselâm, Mûsâ aleyhisselâmla birlikte Firavun’u ve adamlarını hak dîne inanmaya dâvet ettiler. Kendisinin…
Read MoreHâlid-i Bağdâdî
Büyük İslâm âlimi. Silsile-i aliyye olarak bilinen âlimler ve velîler zincirinin yirmi dokuzuncusudur. Hazret-i Osman bin Affân’ın “radıyallahü anh” soyundandır. Yüzlerce büyük velî yetiştirdi. Asrının müceddidi idi. Bağdat’ın kuzeyinde Zûr şehrinde 1778 (H.1192) yılında doğdu. 1826 (H. 1242)da Şam’da ta’ûndan (vebâdan) vefât etti. Babası, Bağdâd’ın Şehrezûr kasabasından Ahmed bin Hüseyin’dir. Bâzı eserlerinde isminin Hüseyin olduğu da kayıtlıdır. Annesi ise, hazret-i Ali’nin soyundandır. Küçük yaşta aklî ve naklî ilimleri, yâni tefsir, hadîs, fıkıh, tasavvuf, akâid, nahiv, sarf, meânî, beyân, bedî, vad, âdâb, arûz, edeb, lügat, usûl, mantık, hikmet (fen), hey’et (astronomi)…
Read More8. Cilt Fihristi
GEKOGİLLER (Geckonidae) GİNSENG (Parax ginseng) GELENBEVÎ İSMÂİL EFENDİ GİRDAP GELENİ (Gelengi) (Bkz. Sincap) GİRESUN GELGİT (Bkz. Med-Cezir) GİRİŞİM GELİBOLU ACEMİ OCAĞI GİRİŞİMÖLÇER (İnterferometre) GELİBOLULU MUSTAFA ÂLÎ GİYİM GELİN ALAYI GİYOTİN GELİN PARASI GLADYATÖR GELİNBÖCEĞİ (Bkz. Uğurböceği) GLAYÖL (Gladiolus) GELİNCİK (Mustela nivalis) GLİKOJEN GELİNCİK (Papaver rhoeas) GLİKOL GELİŞME (Bkz. Farklılaşma) GLİKOLİZ GEMİ (Şilep, vapur, tekne, sefîne) GLİKOZ GEN GLİKOZİTLER GENCE HANLIĞI GLİSERİN GENÇ OSMAN (Bkz. Osman Han-II) GLİSİN (Glikokol) GENÇ OSMAN DESTÂNI GLOBÜLİN GENELKURMAY BAŞKANLIĞI GOBİ ÇÖLÜ GENETİK GOEBBELS, Joseph Paul GENETİK MÜHENDİSLİK GOETHE, Johann Wolfgang Von GEOMETRİ GOGOL, Nikolay Vasilyeviç…
Read More