Fizibilite

Alm. Wirtschaftlichkeit, Fr. Faisabilitié, praticabilitie, İng. Feasibility. Yatırım kararlarının öncesinde durum değerlemesi. Türkçede “yapılabilirlik” olarak bilinen bu terim, daha ziyade fizibilite etüdü olarak kullanılır. Fonların ve imkanların kullanımını gerektiren hemen her yerde, gelecekte kazanç getirecek bir işe kalkışıldığında, söz konusu olacak yatırımın değer olup olmadığını, ne ölçüde kârlı olabileceğini ortaya koymak için yatırım projesi ile ilgili önemli bütün hususların değerlendirilmesine ihtiyaç duyulur. Bu amaçla yapılan çalışmalara fizibilite çalışması denir. Değerleme sonucunda kârlı bulunan yatırımlar için “fizibil”dir denilir. Fizibilite çalışması yeni bir yatırım kararı için yapılabileceği gibi, mevcut tesislerin genişletilmesi, yenilenmesi…

Read More

Fiyat

Alm. Preis (m), Fr. Prix m, İng. Price. Mal veya hizmetlerin satın alınmasında ödenen para miktarı. Bir alışverişte satıcıyla alıcı açık veya kapalı gizli bir anlaşma yaparlar. Piyasa fiyatı, talebi temsil eden alıcılarla arzı temsil eden satıcıların karşı karşıya gelmeleriyle meydana gelir. Belli bir yerde ve belli bir zamanda aynı tip malların piyasa fiyatları aşağı yukarı aynı olmaya meyleder. Alıcı ile satıcı daha karşılaşmadan önce bile mâliyetin, alıcının ödeme gücünün ve piyasa fiyatının ne olabileceği hakkında bir fikre sâhiptir. Bu bilgiden pazarlık ortaya çıkar. Pazarlığın sonucuna göre malların fiyatları ortalama…

Read More

Fitin

Alm. Phytine (f), Fr. Phytine (f), İng. Pytine. Bâzı tohumlarda, özellikle buğday tânelerinde bulunan fosfatlı bir organik madde. Kimyâ bakımından, inozit-heksa fosfor asitin (heksa oksi-sikloheksan) kalsiyum-mağnezyum tuzudur. Fitin beyaz bir toz olup suda kolay erir. Hem saf olarak hem de kinin ile karıştırılarak 0,25 gr’lık tabletler veya sıvı halde halsizlik, gelişmezlik gibi hastalıkların tedâvisinde kullanılır.

Read More

Fişek

Alm. Patrone (f), Fr. Cartouche f, İng. Cartridge. Ateşli silahlardan tabanca, tüfek cephânesi. Kurşun olarak da bilinmektedir. Fişek, kovan ve çekirdek veya mermi olmak üzere başlıca iki kısımdan meydana gelmektedir. Kovan, içine mermiyi hedefe götürecek kuvveti doğuran barutun konup ucuna merminin yerleştirildiği bir ucu kapalı silindirik, karton veya mâdenî malzemeden yapılmış bir parçadır. Av tüfeklerinin kovanları, kapalı ucu pirinç malzemeden olmak üzere kartondan yapılır. On yedinci yüzyılda ilk yapılan fişeklerin kovanları da kartondur. Fişeklerin, silâh namlusunun ucundan doldurulduğu ilk zamanlarda, karton kovan biraz yırtılıp barutun bir kısmı namlu içine ve…

Read More

Peruze

Alm. Türkis (m), Fr. Turquoise (f), İng. Turquoise. Gök mavisinden yeşilimsi mâviye kadar değişen renklerde mücevheratta kullanılan değerli taş. Aslı Farsça firuze olup, süs taşı olarak kullanılır. Hidratlı tabiî alüminyum ve bakır fosfattır. Formülü CuAl6 (PO4)4(OH)84H2O, özgül ağırlığı 2.6 ile 2.83 arasındadır. Horasan ve Türkistan’da çıkar. Güzel renklisi ve lekesizi kıymetlidir. Hindistan’da bir mihracede mavi lekesiz peruzeden yapılan bir tesbih bulunduğu rivâyet edilmektedir. Peruze yağa dokunursa emer, rengi bozulur ve kıymeti düşer. Bu bakımdan bu taştan zînet eşyâsı olanların yağdan korunması gerekmektedir.

Read More

Firkateyn (Fırkateyn)

Alm. Fregatte f, Fr. Frégate f, İng. Frigate. Konvoylara refâkat ederek düşman uçak ve denizaltılarına karşı koruma yapan uçaksavar topları, denizaltı savunma silâhları taşıyan yüksek manevra kâbiliyetine hâiz kruvazör ile hücumbot arası savaş gemisi. İngilizler bu gemilere korvet, Amerikalılar ise refâkat muhribi derler. Firkateynlerin donanmadaki görevleri fazladır. Firkateynden hücumbota kadar su üstü gemilerine karşı mücâdele eder. Düşman birliklerine malzeme, cephâne taşıyan sivil gemilerin yolunu keser. Bir çıkarma harekâtında, çıkarma birliklerini destekler. Buna mukâbil düşman çıkarma birliklerinin harekâtına engel olur. Çıkarma birliklerinin kıyıya çıkarmadan önce harekâtını rahatlatmak için kıyı bombardımanı yapar.…

Read More

Firdevsî-i Rûmî

Dîvân şâiri. 1453 senesinde Edincik’te doğdu. Babası İstanbul’un fethinde bulunmuş Hacı Genek Beydir. Firdevsî-i Rûmî, Firdevsî-i Tavîl ve Uzun Firdevsî diye tanınmıştır. Tahsilini Bursa’da yaptı. Şâir Melîhî’den aruz ve şeyh Abdullah-ı İlâhî’den tasavvuf yolunu öğrendi. Uzun süre Balıkesir’de kaldı. Sonra İstanbul’a gelerek, İkinci Bâyezîd için Süleymânnâme’sini yazdı. Balıkesir’e döndü. İkinci Bâyezîd devrinin sonuna kadar Balıkesir’de yaşadı. Yavuz Sultan Selim zamânında tekrar İstanbul’a geldi. Süleymânnâme’yi yazmaya devâm etti. Ölüm târihi ve yeri kesin olarak bilinmemektedir. İyi bir yazar olan Firdevsî’nin nesrinin yanında şâirliği pek tutulmamıştır. Manzum ve mensur olarak eserlerinin sayısı,…

Read More

Firdevsî

İran’ın destan şâiri. Künyesi Ebü’l-Kâsım’dır. Asıl adının Ahmed yâhut Mansur veya Hasan olduğu tahmin edilmektedir. Babasının adı İshak, dedesininki ise Şerefşâh’tır. Babasının güzel bir bahçe sâhibi olmasından dolayı Firdevsî denilmiştir. Horasan’ın Tus şehri civârında Rezân veya Şâdâb adlı köyde doğmuştur. Doğduğu şehre nisbetle Firdevsî-i Tûsî denilmiştir. Avrupalılar bunu Ferdusi şeklinde yazarlar. Firdevsî’nin doğum târihinde ihtilâf vardır. 934’te doğduğu zannedilmektedir. Doğumunun 1000. yıldönümü, 1934 yılında İran’da büyük merâsimlerle kutlanmıştır. Köprülüzâde Fuad Bey de Türkiye’yi temsîlen törenlere iştirak etmiştir. Firdevsî, İran’ın geleneklerine ve târihine son derece bağlı bir âile muhitinde yetişmiştir. Hakkındaki…

Read More

Firavun Fâresi (Mungos ichneumon)

Alm. Ichneumon (m), Fr. Mangouste ichneumon (m), İng. Egyptian mongoose. Familyası: Miskkedisigiller (Viverridae). Yaşadığı yerler: Avrupa, Kuzey Afrika ve Ön Asya. Özellikleri: Vücut uzunluğu 65 cm, kuyruğu 40 santimetredir. Esmer-kahverengi tüylü, yılan avcılığı ile tanınan çevik bir memeli. Çeşitleri: Bu cinsin 20 kadar türü vardır. Mısır sansarı, Firavun kedisi, mangust veya mongo da denilen etçil bir memeli. Türkiye, Filistin ve umûmiyetle Afrika’da yaşar. Gelinciğe benzer bir hayvandır. Timsahın yumurta ve yavrularını yediği, fâre ve yılanları avlayıp, tükettiği için, Eski Mısırlılar tarafından mukaddes sayılarak mumyalanırdı. Yirmi kadar türü vardır. Çok çevik…

Read More

Finlandiya

DEVLETİN ADI Finlandiya Cumhûriyeti BAŞŞEHRİ  Helsinki NÜFÛSU  5.001.000 YÜZÖLÇÜMÜ  338.145 km2 RESMî DİLİ  Fince, İsveççe DÎNİ  % 88 Protestan, % 12 diğer dinler PARA BİRİMİ  Fin Markkası Bir kuzey Avrupa ülkesi. Doğudan Rusya Federasyonu, kuzeyden Norveç, kuzeybatıdan İsveç, Botni Körfezi, güney ve güneybatıdan Baltık Denizi (Botni ve Finlandiya Körfezi) tarafından çevrelenmiştir. Aynı zamanda Aland Adaları da bu ülkeye dâhildir. 60° ve 70° kuzey enlemleri ile 20 ve 32° doğu boylamları arasında yer alır. Târihi Asıl Finliler, Volga ve Ural nehirleri arasındaki bölgeden M.Ö. 3000 yıllarında göç ederek buraya yerleşmişlerdir. Daha…

Read More

Fincan

Alm. Kleine Tasse f, Fr. Petite tasse f, İng. Small cup. Kahve, çay, süt, içmek için kullanılan ve çeşitli ölçülerde porselenden, çiniden, camdan, tahtadan yapılan küçük kaplar. Fincanların altına koymak için bir de küçük altlıkları olur. Buna da fincan tabağı ismi verilir. Eskiden fincanlar lüleci çamurundan işlemeli olarak yapılıp, fırınlarda pişirilirdi. Fincan genellikle dünyânın her yerinde yapılır. Türkler çok eskiden beri fincana fazla önem vermişlerdir. Her âilenin kendisi için evde kullandığı fincandan başka âile reisleri ve misâfirler için kullanılan fincanları da vardı. Hattâ Osmanlılar zamanında misâfire çok önem verildiğinden, ikrâm…

Read More

Finansman Şirketi

Daha ziyâde tüketim mallarının satın alınmasını kolaylaştıran ihtisaslaşmış finans kuruluşları. Tüccarların, vâdeleri gelmemiş alacaklarını satın alırlar veya tüketicilere doğrudan krediler açarlar. Bu tip şirketler yirminci yüzyılın başında otomobil alımlarının taksitle finansmanını sağlamak gayretlerinin bir sonucu olarak kendilerini gösterdiler. Finansman şirketleri faaliyetlerini belli mallarda ve belli îmâlâtçılarda yoğunlaştırırlar. Finansman şirketleri tüketicilerin finanse edilmelerinde ve onlara küçük miktarlarda kredi vermede de rol alırlar. Düşük fâiz nisbetleriyle az miktarda kredi vermek bankalar için kazançlı ve câzip olmadığından tüketici kredilerine yönelen ihtiyaç ve talep daha çok tefeciler tarafından karşılanıyordu. Uygun kânûnî düzenlemelerle birçok ülke,…

Read More

Finansal Kiralama (Leasing)

Yatırımları finanslama şekillerinden biri. Aynı zamanda değişik bir satış şekli de sayılabilir. İlk olarak 50’li yıllarda ABD’de uygulanan bu finanslama işlemi bir yatırımcı (lessee), bir finansal kiralama kuruluşu (lessor) ve bir satıcı firma arasında gerçekleşir. Bir yatırımcının ihtiyaç duyduğu ve büyük bir finansal kaynağı kullanmak istemediği makina ve teçhizât gibi malların tamâmı veya bir kısmı bir kirâlama kuruluşu tarafından piyasadan satın alınarak yatırımcıya kirâya verilir. Finansal kirâlama uzun vâdeli bir yatırım finansmanı şekli sayılır. Taraflar, aralarında bir sözleşme yaparlar. Bu sözleşmede kirâlanacak malın târifi, kirâ süresi, toplam kirâ bedeli, kirâ…

Read More

Filtre (Süzgeç)

Alm. Filter m (n), Filtrierapparat (m), sieb (n), Fr. Filtre m, İng. Filter. Çeşitli gâyelerle kullanılan süzme elemanı. Çok farklı sahalarda kullanılan filtrenin, kullanıldığı yere göre değişik bir yapısı ve çalışma sistemi vardır. Bu farklılığa rağmen, ana görevi süzme işlemi olduğundan, hepsi filtre olarak adlandırılır. Bir sıvı içinde bulunabilecek katı veya hamur hâlindeki maddeleri ayırmaya yarayan elemanlara filtre denildiği gibi, elektrikle herhangi bir sinyalin (akım, gerilim vs.) frekansının istenmeyen kısımlarını veya parazitleri ayırmaya yarayan devre sistemleri ve optikte istenmeyen renkteki ışıkları ayırmaya yarayan sistemler de filtre olarak kabul edilir. Ayrıca…

Read More

Filoloji

Alm. Philologie f, Fr. Philologie f, İng. Philology. Yazıya geçen eski lisanlarla mevcut dillerin eski ve yeni şekillerini inceleyen bilim kolu. Edebî yazılarda, noktalama işâretleri, dilbilgisi ve kelimelerin kullanış ve şekil değişiklikleriyle meşgul olur. Ayrıca lisanları birbirleriyle karşılaştırmalı olarak inceler. Filolojiden günümüzdeki modern linguistik, yâni lisan bilgisi ortaya çıkmıştır. Yazılı olarak ve akademik çevrede “filoloji” kelimesi hâlâ kullanılıyorsa da, bunun kullanış sâhası genellikle linguistikin kapsamına girer. Bu bilim dalı ile uğraşanlara filolog denir.

Read More

Filo

Alm. Flette (f), Fr. Flette (f), İng. Fleet. Aynı hizmeti yapmaları için görevlendirilen ve bir kumanda altında bulunan gemi ve uçaklardan meydana gelen birliğin adı. Ticâret ve balıkçı gemilerinden meydana gelen birliklere de filo adı verilir. Hava Kuvvetlerinde uçakların cinsine ve yaptıkları görevlerine göre filolara isim verilir: Avcı filosu, av bombardıman filosu, keşif filosu, nakliye filosu gibi. Eskiden yelkenli gemilerin kullanıldığı zamanlarda, firkateynden daha küçük gemilerden meydana gelen gemi birliklerine de filo denirdi. Bugün bir milletin denizlerde gezdirdiği gemiler, taşıtlar ve ticâret araçlarının hepsine birden ticâret filosu adı verilmektedir.

Read More

Film

Alm. Film (m), Fr. Film (m), İng. Film. Fotoğrafçılık, sinema, röntgen ve radyografide görüntüyü tesbit etmeye yarayan yarı saydam plastik şerit. Esâsını bir plastik şerit üzerine emilsüyon hâlinde sürülüp kurutulmuş ince, ışığa duyarlı bir tabaka teşkil eder. Fotoğrafçılığın başladığı ilk yıllarda, plastik şerit yerine cam kullanılırdı. Sonradan eğilip bükülebilen “nitroselüloz”dan yapılmış filmler kullanılmaya başlandı. Fakat bunlar yanıcı olduğundan, terk edilip, yanıcı olmayan, esnekliğini uzun zaman muhâfaza eden ve yıkama işlemleri sırasında boyutları değişmeyen “asetilselüloz” esaslı filmler yapıldı. Işığa duyarlı tabakayı meydana getiren emülsiyonun esâsını, ışık görünce değişen gümüş tuzları(gümüş klorür,…

Read More

Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ)

Filistin’in millî varlığını devam ettirmek ve bağımsız bir Filistin Devleti kurmak için kurulan teşkilât. 1964’te Kudüs’te kuruldu. El-Fetih, Filistin Halk Kurtuluş Cephesi ve Filistin Demokratik Halk Kurtuluş Cephesi gibi Filistin’in işgalden kurtulması için kurulan teşkilâtları bünyesinde topladı. Yüzden fazla devlet tarafından tanındı. 1979’da Ankara temsilciliği açıldı. 1967’de yapılan Arap-İsrail Savaşından sonra Filistin halkı üzerinde söz sahibi oldu. El-Fetih’in lideri Yaser Arafat, teşkilâtın yürütme kurulu başkanlığına getirildi (1969). 1973’ten sonra FKÖ’nün bir sürgün hükûmeti niteliği taşıdığı vurgulandı. 1974’te Arap Birliği, İslâm Konferansı, Afrika Birliği (OAU) ve Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından…

Read More

Selâhaddîn-i Eyyûbî

Eyyûbîler Devletinin kurucusu. Künyesi, Melik Nâsır Ebû Muzaffer Yûsuf bin Eyyûb bin Şâdî’dir. 1137’de Tekrit’te doğdu. Babası Necmeddîn Eyyûb; Âzerbaycan’da Erivan’ın Devin kasabasındaki Hazbânî kabîlesine mensup olup, Büyük Selçuklu Sultânı Mes’ûd Şâhın Tekrit muhâfızıydı. Selâhaddîn Eyyûbî’nin çocukluğu, babasının muhâfızlığını yaptığı Tekrit ve Baalbek’te geçti. Tekrit, Baalbek ve Şam’da yetişip, iyi bir tahsil ve terbiye gördü. Baalbek ve Şam’dayken, babasıyle berâber, Selçuklu atabeklerinden Nûreddîn Mahmûd Zengî’nin yanında Haçlılara karşı yapılan muhârebelere katıldı. Muhârebelerde cesâret ve yiğitliğiyle dikkat çekti. On yedi yaşındayken, Atabek Nûreddîn Mahmûd Zengî’nin sarayına alındı. Böylece devlet teşkilâtı ve…

Read More

Filipinler

DEVLETİN ADI  Filipinler Cumhûriyeti BAŞŞEHRİ  Manila NÜFÛSU  62.400.000 YÜZÖLÇÜMÜ  299.681 km2 RESMÎ DİLİ  Pilidino (Taoaloo) İngilizce DÎNİ Roma Katolik, İslâmiyet PARA BİRİMİ  Filipin Pesosu Asyada bir ada devleti. Büyük Okyanusun batısında, Asya kıtasından 966 km açıkta bulunan Filipinler, “Şark denizinin incisi” olarak tanınır. Asya’daki batı sömürgelerinden istiklâlini kazanan ilk devlettir. Filipinlerin coğrafî yapısı, millî birliği kurmasını zorlaştırır. Takım adalar 1851 km uzunluğunda ve 1062 km genişliğinde bir alanda, 4° 30’-21°20’ kuzey ve 116° 55’-120° 36’ doğu koordinatlarında yer alır. Doğu ve kuzeydoğuda Filipin Denizi, batı ve kuzeybatıda Güney Çin Denizi…

Read More

Filika

Alm. Feluke, Schaluppe (f), Fr. Feloque (f), İng. Ship’s boat. Harp, yolcu ve ticâret gemilerinde ekseriyâ tehlikeli durumlarda kullanılan küçük tekne. Kürek veya yelkenle hareket ederler. Geminin matafora denilen kenar demirlerine asılırlar. Gemi güvertesindeki kalastra denilen yerlere oturtulduktan sonra baş veya kıç kısımlarından gerektiğinde kolayca sökülebilen zincirlerle güverteye bağlanırlar. Muhtelif tip ve büyüklükte yapılan filikaların kürekle çalışanları üç çifte filika, beş çifte filika gibi isimler alırlar. Tehlike durumunda filikayı kısa zamanda denize indirebilmek ve işi bittikten sonra tekrar yerine kaldırabilmek için matafora demirleri denize doğru 35 derece meyilli yapılırlar. Filikanın…

Read More

Fildişi Sâhili Cumhûriyeti

Gine Körfezinin Kuzeyindeki sâhil devleti. Güneyden Gine Körfezi dolayısıyle Atlas  Okyanusu, batıda Liberya ve Gine, kuzeyden Mali ve Yukarı Volta, doğudan Gana ile çevrili, hemen hemen dörtgen biçiminde bir şekle sâhiptir. Târihi Mîlâdın ilk yıllarında yerli halkın kurdukları bir krallık vardı. Bu krallıklardan Senufos’ların, Mîlâdın ikinci asrında kurdukları Kong şehri zamanın büyük bir ticâret merkeziydi. Ülkenin kuzey kesimlerinde tuz ve hayvan getirerek satan tüccarlar, buradan fildişi ve kola cevizi satın alırlardı. Ülkeye ilk gelen Avrupalılar Portekizlilerdir. Burayı sömürge yapmaktan ziyâde, ticârî üstler kurmayı tercih eden Portekizliler, Fildişi ticâretinin yoğunluğu sebebiyle…

Read More